Πανεπιστήμια: Νέοι κανόνες στην αξιολόγηση των ΑΕΙ – Τι αλλάζει για τα προγράμματα σπουδών

Νέο πλαίσιο για την αξιολόγηση των πανεπιστημίων και την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών θεσπίζεται με τον νόμο 5351/2026, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Οι αλλαγές αφορούν τον τρόπο συγκρότησης των επιτροπών αξιολόγησης, τη συμμετοχή φοιτητών και επαγγελματιών στις διαδικασίες πιστοποίησης, καθώς και τους κανόνες ανεξαρτησίας που πρέπει να τηρούν όσοι αξιολογούν τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.

Στο επίκεντρο βρίσκονται οι αρμοδιότητες της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), η οποία είναι υπεύθυνη για τη διασφάλιση της ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Με τις νέες διατάξεις επανακαθορίζονται διαδικασίες που αφορούν τόσο τα υφιστάμενα όσο και τα νέα προγράμματα σπουδών, ενώ προβλέπεται η έκδοση ειδικού οδηγού πιστοποίησης και κώδικα δεοντολογίας.

Αξιολόγηση και πιστοποίηση των πανεπιστημίων

Οι ρυθμίσεις περιλαμβάνονται στα άρθρα 88 έως 92 του νέου νόμου και τροποποιούν διατάξεις του ν. 4653/2020 για τη λειτουργία της ΕΘΑΑΕ.

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης έχει την αρμοδιότητα να πιστοποιεί την ποιότητα των εσωτερικών συστημάτων διασφάλισης ποιότητας των ΑΕΙ και των προγραμμάτων σπουδών τους, το αργότερο κάθε πέντε χρόνια.

Η διαδικασία αφορά προπτυχιακά, μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα, αλλά και προγράμματα διά βίου μάθησης, εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και συνεργασίας με άλλα εκπαιδευτικά ή ερευνητικά ιδρύματα στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Παράλληλα, προβλέπεται πιστοποίηση νέων προγραμμάτων σπουδών πριν από την έναρξη λειτουργίας τους, κατόπιν σχετικού αιτήματος του πανεπιστημίου.

Οι διατάξεις αφορούν επίσης τις διαδικασίες πιστοποίησης προγραμμάτων και συστημάτων διασφάλισης ποιότητας παραρτημάτων Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, όπου προβλέπεται από το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο.

Ποιοι θα συμμετέχουν στις επιτροπές αξιολόγησης

Μία από τις βασικές αλλαγές αφορά τη συγκρότηση των Επιτροπών Εξωτερικής Αξιολόγησης και Πιστοποίησης.

Το Μητρώο Εξωτερικών Αξιολογητών της ΕΘΑΑΕ οργανώνεται σε τρεις κατηγορίες, ώστε να περιλαμβάνει ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, φοιτητές και επαγγελματίες.

Στην τελευταία κατηγορία εντάσσονται πρόσωπα που ασκούν νομοθετικά ρυθμιζόμενο επάγγελμα για τουλάχιστον δέκα χρόνια.

Για την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών και των εσωτερικών συστημάτων διασφάλισης ποιότητας προβλέπεται, κατά κανόνα, πενταμελής επιτροπή, στην οποία συμμετέχουν τέσσερις ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες και ένας φοιτητής.

Όταν η διαδικασία αφορά προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών που οδηγεί στην άσκηση νομοθετικά ρυθμιζόμενου επαγγέλματος, στην επιτροπή συμμετέχει και επαγγελματίας από το αντίστοιχο μητρώο, με ανάλογη μείωση του αριθμού των ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων.

Για ειδικότερες περιπτώσεις αξιολόγησης, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται προγράμματα διά βίου μάθησης και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, προβλέπονται τριμελείς επιτροπές.

Το νομοθετικό πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης ειδικές προβλέψεις για περιπτώσεις στις οποίες δεν υπάρχουν διαθέσιμα κατάλληλα μέλη στα αντίστοιχα μητρώα.

Απαγορεύεται η αξιολόγηση πανεπιστημίου με το οποίο υπάρχει σχέση την τελευταία πενταετία

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ανεξαρτησία των προσώπων που συμμετέχουν στις διαδικασίες αξιολόγησης.

Σύμφωνα με τον νόμο, τα μέλη των Επιτροπών Εξωτερικής Αξιολόγησης και Πιστοποίησης δεν επιτρέπεται να διατηρούν εκπαιδευτική, ερευνητική ή υπηρεσιακή σχέση με το πανεπιστήμιο ή το παράρτημα που αξιολογείται.

Ο ίδιος περιορισμός ισχύει και για όσους είχαν αντίστοιχη σχέση κατά την προηγούμενη πενταετία.

Η πρόβλεψη αποσκοπεί στη διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας των αξιολογητών, περιορίζοντας τις περιπτώσεις πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.

Επιπλέον, ορίζεται ότι τα μέλη των επιτροπών ασκούν τα καθήκοντά τους με λειτουργική ανεξαρτησία, αμεροληψία και επιστημονική ελευθερία.

Πότε η αξιολόγηση θα γίνεται στα αγγλικά

Οι νέες διατάξεις καθορίζουν και τη γλώσσα στην οποία πραγματοποιούνται οι διαδικασίες πιστοποίησης.

Εφόσον στην επιτροπή συμμετέχει αλλοδαπός εμπειρογνώμονας ή το πρόγραμμα σπουδών που αξιολογείται είναι ξενόγλωσσο, η διαδικασία διεξάγεται αποκλειστικά στην αγγλική γλώσσα.

Η ίδια πρόβλεψη καλύπτει και τη σύνταξη της έκθεσης πιστοποίησης.

Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, η αξιολόγηση και η έκθεση πραγματοποιούνται στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα.

Νέος οδηγός πιστοποίησης και κώδικας δεοντολογίας

Με το άρθρο 90 προβλέπεται η έκδοση Κανονισμού Διαχείρισης του Μητρώου Εξωτερικών Αξιολογητών, στον οποίο θα εξειδικεύονται οι προϋποθέσεις εγγραφής, τα απαιτούμενα προσόντα, τα ασυμβίβαστα και οι διαδικασίες ανανέωσης ή διαγραφής από τα μητρώα.

Παράλληλα, προβλέπεται η έκδοση Οδηγού Πιστοποίησης για τα προγράμματα σπουδών και τα εσωτερικά συστήματα διασφάλισης ποιότητας.

Ο οδηγός θα καθορίζει αναλυτικά τα στάδια της διαδικασίας, από την υποβολή της πρότασης πιστοποίησης και την επιλογή των αξιολογητών έως τη διενέργεια επιτόπιων ή εξ αποστάσεως αξιολογήσεων, τη σύνταξη εκθέσεων και την έκδοση των σχετικών αποφάσεων.

Θα ρυθμίζει επίσης τη διαδικασία υποβολής ενστάσεων και την παρακολούθηση της συμμόρφωσης προς τις συστάσεις που διατυπώνονται κατά την αξιολόγηση.

Προβλέπεται ακόμη η έκδοση Κώδικα Δεοντολογίας για τα αρμόδια όργανα, το προσωπικό και τις επιτροπές της ΕΘΑΑΕ, με κανόνες για την ανεξαρτησία, την αντικειμενικότητα, την εμπιστευτικότητα και τη διαχείριση συγκρούσεων συμφερόντων.

Οι σχετικές κανονιστικές αποφάσεις και τα πλήρη κείμενα των οδηγών και κωδίκων θα δημοσιεύονται στην επίσημη ιστοσελίδα της Αρχής.

Τι ισχύει για τις αξιολογήσεις που έχουν ήδη ξεκινήσει

Ο νόμος περιλαμβάνει μεταβατικές διατάξεις για τις διαδικασίες πιστοποίησης που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.

Οι αξιολογήσεις που έχουν ξεκινήσει πριν από την εφαρμογή του νέου πλαισίου μπορούν να συνεχιστούν με τις επιτροπές που έχουν ήδη συγκροτηθεί, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέλη τους εγγράφονται στα αντίστοιχα μητρώα.

Τα στάδια που έχουν ήδη ολοκληρωθεί διατηρούν την ισχύ τους και δεν χρειάζεται να επαναληφθούν, εφόσον πληρούνται οι απαιτήσεις του σχετικού οδηγού και του ισχύοντος προτύπου πιστοποίησης.

Με τις αλλαγές αυτές αναδιαμορφώνεται το θεσμικό πλαίσιο εξωτερικής αξιολόγησης των πανεπιστημίων, με νέους κανόνες για τη σύνθεση των επιτροπών, τις διαδικασίες πιστοποίησης και την ανεξαρτησία των αξιολογητών.

Δείτε αναλυτικά όλο το ΦΕΚ εδώ