ΠΟΣΔΕΠ για Δημόσιο Πανεπιστήμιο και έρευνα: Εγγυήσεις για διακριτούς ρόλους, χρηματοδότηση και αυτονομία

Την ανάγκη διαμόρφωσης μιας ολοκληρωμένης, μακροπρόθεσμης εθνικής στρατηγικής για την έρευνα, με σταθερή δημόσια χρηματοδότηση και κεντρικό ρόλο του Δημόσιου Πανεπιστημίου, αναδεικνύει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (ΠΟΣΔΕΠ). Με παρέμβασή της, θέτει στο επίκεντρο τις χρόνιες αδυναμίες του ελληνικού ερευνητικού συστήματος, επισημαίνοντας ότι, παρά τις σημαντικές επιτυχίες και τη διεθνή αναγνώριση της εγχώριας επιστημονικής κοινότητας, η ερευνητική δραστηριότητα εξακολουθεί να αναπτύσσεται υπό συνθήκες υποχρηματοδότησης, υποστελέχωσης και διοικητικού κατακερματισμού.

Η Ομοσπονδία εκτιμά ότι η απουσία σταθερού προγραμματισμού και αξιόπιστων χρηματοδοτικών μηχανισμών περιορίζει τις δυνατότητες αξιοποίησης του επιστημονικού δυναμικού της χώρας, δυσχεραίνει τη δημιουργία και τη βιωσιμότητα ερευνητικών ομάδων και υποδομών και εντείνει τις δυσκολίες στην προσέλκυση και παραμονή νέων επιστημόνων στην Ελλάδα. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η έρευνα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια αποσπασματική δραστηριότητα που εξαρτάται από προσωρινές προσκλήσεις και μεμονωμένα προγράμματα, αλλά πρέπει να αποτελεί βασικό πυλώνα της εκπαιδευτικής, αναπτυξιακής και κοινωνικής πολιτικής.

Για μια συνεκτική εθνική πολιτική έρευνας με επίκεντρο το Δημόσιο Πανεπιστήμιο 

Η έρευνα αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την παραγωγή νέας γνώσης, την επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, την καινοτομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας. Συνδέεται οργανικά με την αποστολή του Πανεπιστημίου, την εκπαίδευση νέων επιστημόνων και την αντιμετώπιση σημαντικών κοινωνικών και αναπτυξιακών προκλήσεων. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, η συστηματική επένδυση στην έρευνα και την Ανώτατη Εκπαίδευση αποτελεί στρατηγική επιλογή για το μέλλον της οικονομίας και της κοινωνίας. 

Παρά τις σημαντικές επιτυχίες και τη διεθνή αναγνώριση της ελληνικής ερευνητικής κοινότητας, η ερευνητική δραστηριότητα εξακολουθεί να αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον υποχρηματοδότησης, υποστελέχωσης, κατακερματισμού των δομών και έλλειψης σταθερού προγραμματισμού. Οι συνθήκες αυτές περιορίζουν την αξιοποίηση του επιστημονικού δυναμικού της χώρας, δυσχεραίνουν τη δημιουργία βιώσιμων ερευνητικών ομάδων και υποδομών και υπονομεύουν την προσπάθεια συγκράτησης και προσέλκυσης νέων επιστημόνων. 

Η εξέλιξη του προγράμματος «Ερευνώ – Καινοτομώ», οι σκανδαλώδεις αξιολογήσεις στην πρόσκληση «Συμπράξεις Ερευνητικής Αριστείας» όπως και στην «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας» (που τελικά απεντάχθηκε), καθώς και η πρόσφατη οιονεί «ανοικτή πρόσκληση» – στην πράξη απευθείας ανάθεση – του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης σε συγκεκριμένους ερευνητικούς φορείς, αναδεικνύουν τις χρόνιες αδυναμίες της ερευνητικής πολιτικής στη χώρα. Οι μεγάλες καθυστερήσεις στη διαχείριση των προτάσεων, οι αστοχίες στις διαδικασίες αξιολόγησης και στην ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, η επιλεκτική χρηματοδότηση, οι εκκρεμότητες στις εντάξεις ή η αδικαιολόγητη απένταξη δράσεων και οι απορρίψεις προτάσεων για τυπικούς λόγους ελάσσονος σημασίας επιβαρύνουν τους ερευνητές, υπονομεύουν τον προγραμματισμό και κλονίζουν την εμπιστοσύνη της ακαδημαϊκής κοινότητας.  

Τα προβλήματα αυτά δεν είναι μεμονωμένα. Αντανακλούν την απουσία μιας συνεκτικής, μακροπρόθεσμης εθνικής στρατηγικής για την έρευνα, με σταθερή χρηματοδότηση, αποτελεσματικό συντονισμό και αξιόπιστες διαδικασίες υλοποίησης και καταδεικνύουν την ανάγκη αξιόπιστου σχεδιασμού, διαφανών διαδικασιών και συνέχειας στη χρηματοδότηση της έρευνας. Η ενίσχυση της έρευνας δεν μπορεί να εξαντλείται σε αποσπασματικές προσκλήσεις και προσωρινά χρηματοδοτικά εργαλεία. Αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την παραγωγή νέας γνώσης, την καινοτομία, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων. 

Η ΠΟΣΔΕΠ υπογραμμίζει ότι το Δημόσιο Πανεπιστήμιο πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα της εθνικής ερευνητικής πολιτικής. Η έρευνα αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της αποστολής του, συνδέεται οργανικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση νέων επιστημόνων και συμβάλλει στην κοινωνική και αναπτυξιακή πρόοδο. Η συντήρηση και η ενίσχυση των πανεπιστημιακών ερευνητικών υποδομών, η στελέχωση των ιδρυμάτων και η ουσιαστική στήριξη των ερευνητικών ομάδων αποτελούν επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό και στις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας. 

Στο πλαίσιο αυτό, απαιτούνται: 

• Σταθερή και αυξημένη δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας, με πολυετή προγραμματισμό και τακτικές, προγραμματισμένες δημόσιες προσκλήσεις. 

• Αξιόπιστες και διαφανείς διαδικασίες αξιολόγησης, με σαφή κριτήρια, έγκαιρη ανακοίνωση αποτελεσμάτων και ολοκλήρωση των εντάξεων χωρίς αδικαιολόγητες καθυστερήσεις. 

• Απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, αναλογικές απαιτήσεις υποβολής και σαφείς κανόνες επιλεξιμότητας, ώστε να περιορίζεται η γραφειοκρατική επιβάρυνση των ερευνητών. 

• Ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και των υποδομών των δημόσιων Πανεπιστημίων, με μέτρα που στηρίζουν τη συνέχεια των ερευνητικών δραστηριοτήτων και την προσέλκυση και παραμονή νέων επιστημόνων, όπως η αρχική χρηματοδότηση κάθε νεοδιοριζόμενου μέλους ΔΕΠ. 

• Ισόρροπη στήριξη όλων των επιστημονικών πεδίων, συμπεριλαμβανομένης της βασικής έρευνας, των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, χωρίς υποχρεωτική υπαγωγή της χρηματοδότησης σε άμεσα εμπορικά ή βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα. 

• Θεσμική αναδιοργάνωση του χώρου της έρευνας και ουσιαστική διασύνδεση Πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων για τη δημιουργία ισχυρών ερευνητικών ομάδων. 

Η συγκρότηση του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης και Έρευνας (ΕΧΑΕΕ) μπορεί να συμβάλει σε αυτή την κατεύθυνση, εφόσον στηρίζεται σε σαφές θεσμικό πλαίσιο, επαρκείς πόρους και ουσιαστικές εγγυήσεις για τον διακριτό ρόλο, την αυτονομία και την αποστολή των δημόσιων Πανεπιστημίων. Παράλληλα, η θεσμική ανασυγκρότηση πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένες πολιτικές χρηματοδότησης, στελέχωσης και συντονισμού, διασφαλίζοντας τη σύνδεση της έρευνας με την εκπαίδευση και την κοινωνία. 

Η ΠΟΣΔΕΠ καλεί την Πολιτεία να εγκαταλείψει τη λογική των αποσπασματικών παρεμβάσεων και να προχωρήσει σε έναν συνεκτικό, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για την έρευνα, με ουσιαστική συμμετοχή της πανεπιστημιακής και ερευνητικής κοινότητας. 

Η έρευνα χρειάζεται σταθερή δημόσια επένδυση, αξιόπιστους θεσμούς και στρατηγικό σχεδιασμό. Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας πρέπει να βρίσκεται το Δημόσιο Πανεπιστήμιο, ως βασικός χώρος παραγωγής και διάχυσης της γνώσης, εκπαίδευσης νέων επιστημόνων και σύνδεσης της επιστήμης με τις ανάγκες της κοινωνίας.