Σχολικός εκφοβισμός: 1 στους 4 μαθητές στον Πειραιά έχει πέσει θύμα bullying – Aνησυχητικά ευρήματα έρευνας

Τα ευρήματα νέας επιστημονικής έρευνας για τον σχολικό εκφοβισμό στα σχολεία του Πειραιά φέρνουν στο προσκήνιο την έκταση του φαινομένου, καθώς περισσότεροι από ένας στους τέσσερις μαθητές (26,6%) δηλώνουν ότι έχουν υποστεί bullying τουλάχιστον μία φορά από την αρχή της σχολικής χρονιάς. Παράλληλα, το 8,5% αναφέρει ότι βιώνει συστηματικό εκφοβισμό, με τα περιστατικά να επαναλαμβάνονται δύο έως τρεις φορές τον μήνα ή συχνότερα.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο Πειραιώς και την Ακαδημία Αθηνών σε σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Δήμου Πειραιά και εξετάζει τόσο τον σχολικό όσο και τον διαδικτυακό εκφοβισμό, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές μορφές εκδήλωσής τους και την ανάγκη για αποτελεσματικές δράσεις πρόληψης και αντιμετώπισης. Επιστημονικός υπεύθυνος της έρευνας ήταν ο Αντιπρύτανης Οικονομικών, Υποδομών και Ανάπτυξης, καθηγητής Δημήτριος Γεωργακέλλος, και υπό την επίβλεψη της Ερευνήτριας Γ΄ της Ακαδημίας Αθηνών, Αγγελικής Υφαντή.

Τα ποσοστά και οι συχνότερες μορφές

Σύμφωνα με τα αρχικά ευρήματα, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις μαθητές (26,6%) ανέφεραν ότι έχουν υποστεί σχολικό εκφοβισμό τουλάχιστον μία φορά από την έναρξη της σχολικής χρονιάς, ενώ το 8,5% των μαθητών ανέφερε ότι υφίσταται συστηματικό εκφοβισμό, με περιστατικά που επαναλαμβάνονται δύο έως τρεις φορές τον μήνα ή συχνότερα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μορφές εκδήλωσης του φαινομένου, καθώς κυριαρχούν οι λεγόμενες «αθόρυβες» μορφές εκφοβισμού, όπως η διάδοση ψευδών φημών, οι υβριστικοί χαρακτηρισμοί και ο κοινωνικός αποκλεισμός. Οι συμπεριφορές αυτές εμφανίζονται συχνότερα από τη σωματική βία και είναι δυσκολότερο να γίνουν αντιληπτές από γονείς και εκπαιδευτικούς.

Ένα στα τέσσερα παιδιά δεν αποκαλύπτει ότι έχει πέσει θύμα bullying

Εξίσου ανησυχητικό είναι ότι περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά που έχουν υποστεί σχολικό εκφοβισμό δεν έχει αναφέρει την εμπειρία του σε κανέναν, γεγονός που αναδεικνύει τις δυσκολίες έγκαιρης αναγνώρισης και αντιμετώπισης του φαινομένου.

Παράλληλα, το 15,6% των μαθητών δήλωσε ότι έχει συμμετάσχει σε εκφοβισμό άλλου μαθητή, ενώ το 24,4% αναγνώρισε ότι έχει συμπεριφερθεί με τρόπο που πλήγωσε κάποιον συμμαθητή του. Τα ευρήματα αναδεικνύουν ένα ευρύτερο φάσμα συμπεριφορών που επηρεάζουν αρνητικά τις σχέσεις μεταξύ των μαθητών, ακόμη και όταν δεν αναγνωρίζονται από τους ίδιους ως περιστατικά σχολικού εκφοβισμού.

Το φαινόμενο επεκτείνεται και στο ψηφιακό περιβάλλον, όπου σχεδόν ένας στους πέντε μαθητές (18,4%) δήλωσε ότι έχει δεχθεί διαδικτυακό εκφοβισμό, ενώ περίπου ένας στους επτά (14,1%) ανέφερε ότι έχει ασκήσει αντίστοιχη συμπεριφορά.

Η στάση των μαθητών και η ανάγκη έγκαιρης παρέμβασης

Ένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικό εύρημα είναι ότι σχεδόν επτά στους δέκα μαθητές (69,4%) δήλωσαν πρόθυμοι να βοηθήσουν έναν συμμαθητή τους όταν αντιλαμβάνονται ότι εκφοβίζεται, στοιχείο που αναδεικνύει τη σημασία της ενεργοποίησης της μαθητικής κοινότητας στην πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου.

Η καταγραφή των συμπεριφορών τόσο των θυμάτων όσο και των μαθητών που ασκούν εκφοβισμό αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα της διεθνούς επιστημονικής βιβλιογραφίας. Διαχρονικές μελέτες έχουν συνδέσει την άσκηση σχολικού εκφοβισμού με αυξημένο κίνδυνο μεταγενέστερης αντικοινωνικής και παραβατικής συμπεριφοράς, ενώ άλλες έρευνες αναδεικνύουν τις ιδιαίτερες δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσουν στην ενήλικη ζωή τα παιδιά που υπήρξαν ταυτόχρονα θύτες και θύματα. Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν την ανάγκη έγκαιρων και ολοκληρωμένων παρεμβάσεων.

Παράλληλα, από την παρουσίαση των αποτελεσμάτων αναδείχθηκε ότι ο σχολικός εκφοβισμός δεν εκδηλώνεται με την ίδια ένταση σε όλα τα σχολικά περιβάλλοντα. Η διαφοροποίηση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης του ρόλου του οικογενειακού, κοινωνικού και οικονομικού περιβάλλοντος, καθώς και συνεκτίμησης των κοινωνικών ανισοτήτων κατά τον σχεδιασμό πολιτικών πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου.

Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί

Τα συμπεράσματα της μελέτης υπογραμμίζουν ότι η αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού απαιτεί μια ολιστική και συστημική προσέγγιση, η οποία υπερβαίνει τα όρια της σχολικής τάξης και αναγνωρίζει τον καθοριστικό ρόλο της οικογένειας, της σχολικής κοινότητας και του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος.

Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται η ανάγκη σχεδιασμού στοχευμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων πρόληψης και παρέμβασης, με αξιοποίηση διεθνώς αναγνωρισμένων προσεγγίσεων και με συνεργασία της εκπαιδευτικής κοινότητας, των οικογενειών, της τοπικής αυτοδιοίκησης και της Πολιτείας.

Το επιστημονικό μέρος της ημερίδας παρουσίασαν η Αγγελική Υφαντή, Ερευνήτρια Γ΄ στο Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Κοινωνίας της Ακαδημίας Αθηνών και Επιστημονική Υπεύθυνη του Προγράμματος, ο Φραγκίσκος Μπερσίμης, Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Στατιστικής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και Επιστημονικός Συνεργάτης του Πανεπιστημίου Πειραιώς, η Κατερίνα Βασιλικού, Ερευνήτρια Α΄ στο Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Κοινωνίας της Ακαδημίας Αθηνών, και η Δρ. Έφη Γουργιώτου, τέως Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Κρήτης, διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας και στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου και Επιστημονική Συνεργάτιδα του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία και χρηματοδότηση της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας «Όλοι για τον Πειραιά», με την έγκριση της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά. Η ημερίδα διοργανώθηκε από την Α.Μ.Κ.Ε. «Όλοι για τον Πειραιά», υπό την αιγίδα του Δήμου Πειραιά, του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, του Ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων και του Πειραϊκού Συνδέσμου.