Η κοσμοπολίτικη Σμύρνη μέσα από την αρχιτεκτονική της: Διάλεξη στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Την αρχιτεκτονική και πολεοδομική διαμόρφωση της Σμύρνης από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα έως τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 θα παρουσιάσει ο ομότιμος καθηγητής Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής, Βασίλης Κολώνας, σε διάλεξη που θα φιλοξενηθεί τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026 στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.

Η ομιλία, με τίτλο «Σμύρνη 1870-1922: Πόλη και αρχιτεκτονική», θα ξεκινήσει στις 18:00, στην Αίθουσα Συνεδρίων «Καθηγητής Ηλίας Ι. Κουσκουβέλης», με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Τη διοργάνωση έχουν αναλάβει η Επώνυμη Έδρα Μικρασιατικών Σπουδών και το Εργαστήριο Ιστορίας Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών.

Η διάλεξη εντάσσεται στο πρόγραμμα δράσεων της Επώνυμης Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027, το οποίο περιλαμβάνει σειρά ομιλιών από διακεκριμένους επιστήμονες, με στόχο την παρουσίαση νέων ερευνητικών δεδομένων και την ανάδειξη πτυχών της ιστορίας και του πολιτισμού της Μικράς Ασίας.

Στην πρώτη από αυτές υποδέχεται τον Βασίλη Κολώνα, ομότιμο καθηγητή Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και έναν εκ των κορυφαίων μελετητών του αστικού χώρου και της κτιριακής κληρονομιάς του 19ου και του 20ου αιώνα.

Η πολυετής ερευνητική του διαδρομή χαρτογραφεί την αρχιτεκτονική εξέλιξη στην Ελλάδα, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Μέσα από συστηματική πρωτογενή έρευνα, έχει φωτίσει τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα εμβληματικών κέντρων, αναδεικνύοντας τη συμβολή Ελλήνων Αρχιτεκτόνων στη Σμύρνη, τη Θεσσαλονίκη, την Κωνσταντινούπολη, την Αλεξάνδρεια, καθώς και την ιταλική αρχιτεκτονική στα Δωδεκάνησα.

Η διάλεξη του με τίτλο «Σμύρνη 1870-1922: Πόλη και αρχιτεκτονική» επιχειρεί να παρουσιάσει την εικόνα της Σμύρνης που χάθηκε όπως αυτή διαμορφώθηκε στο πέρασμά της από τον 19ο στον 20ό αιώνα, μέσα από το έργο, Ελλήνων κυρίως, αρχιτεκτόνων και μηχανικών.

Η συμβολή τους στη διαδικασία του πολεοδομικού εκσυγχρονισμού και η ενεργός συμμετοχή τους στη δημόσια και ιδιωτική αρχιτεκτονική της πόλης, σε παράλληλη πορεία με την ανάδυση της κοσμοπολίτικης και πολυπολιτισμικής κοινωνίας της Σμύρνης, ως οικονομικό και ιδεολογικό πλαίσιο της αρχιτεκτονικής δημιουργίας, παρουσιάζεται υπό το φως νέων στοιχείων, αποτέλεσμα μακροχρόνιας έρευνας σε δημόσια και ιδιωτικά αρχεία. Τα χρονικά όρια της μελέτης αντιστοιχούν στην έναρξη μιας περιόδου μεγάλων εκσυγχρονιστικών έργων και στην πυρκαγιά του 1922, τότε που, εκτός από την τραγική δοκιμασία του ανθρώπινου παράγοντα, καταρρέει και η εικόνα της τελευταίας άνοιξης για την πολυεθνική κοινωνία της πόλης.

Ο Βασίλης Κολώνας, σε ένα ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο, ανασυνθέτει τον τελευταίο ιστορικό πυρήνα της πόλης. Ο αστικός χώρος χάνει τη συνοχή του και σηματοδοτείται από αναχωρήσεις, απουσίες, απώλειες. Τελειωτικό χτύπημα στον κοσμοπολιτισμό της Σμύρνης, η υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών ανάμεσα στην Τουρκία και την Ελλάδα, σύμφωνα με τη συνθήκη της Λωζάνης το 1923.