Σχολεία: Οι μύθοι που εξακολουθούν να πιστεύουν οι εκπαιδευτικοί για τους αριστερόχειρες μαθητές

Νέα διεθνής επιστημονική μελέτη, με τη συμμετοχή του ΕΚΠΑ, αποκαλύπτει σημαντικά κενά γνώσεων σε 851 εν ενεργεία και μελλοντικούς εκπαιδευτικούς από την Ελλάδα, τη Σερβία και το Βέλγιο. Μάλιστα, οι συμμετέχοντες απάντησαν σωστά, κατά μέσο όρο, σε λιγότερες από τις μισές ερωτήσεις, αναδεικνύοντας την ανάγκη για ουσιαστικότερη επιμόρφωση σχετικά με την αριστεροχειρία.

Πόσα γνωρίζουν πραγματικά οι εκπαιδευτικοί για τους αριστερόχειρες μαθητές τους; Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Laterality: Asymmetries of Brain, Behaviour, and Cognition δείχνει ότι οι εκπαιδευτικοί στην Ελλάδα, τη Σερβία και το Βέλγιο έχουν σε συντριπτικό ποσοστό υποστηρικτική στάση απέναντι στους αριστερόχειρες μαθητές, ωστόσο πολλοί από αυτούς υιοθετούν λανθασμένες αντιλήψεις για την κυριοχειρία. Σε δείγμα 851 εν ενεργεία και μελλοντικών εκπαιδευτικών, οι συμμετέχοντες απάντησαν σωστά, κατά μέσο όρο, σε λιγότερες από τις μισές από 18 ερωτήσεις γνώσεων, ενώ οι πιο διαδεδομένες παρανοήσεις ήταν «κολακευτικές», όπως η πεποίθηση ότι οι αριστερόχειρες είναι πιο πιθανό να είναι ιδιοφυΐες.

Η μελέτη

Περίπου το 10% των ανθρώπων είναι αριστερόχειρες, ενώ σχεδόν άλλο τόσο ανήκει σε μια «ενδιάμεση» κατηγορία, χωρίς σαφή προτίμηση σε κάποιο χέρι. Τα αριστερόχειρα παιδιά μπορεί να αντιμετωπίζουν πρακτικές δυσκολίες στο σχολείο, από τη μουτζούρα στη γραφή και τη μη εργονομική στάση γραφής με το χέρι «σε σχήμα γάντζου», έως ψαλίδια, θρανία και διατάξεις θέσεων σχεδιασμένες για δεξιόχειρες. Ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι επομένως καθοριστικός. Ωστόσο, ενώ οι γνώσεις των εκπαιδευτικών για τις νευροεπιστήμες έχουν μελετηθεί εκτενώς, οι γνώσεις τους για την κυριοχειρία έχουν λάβει ελάχιστη προσοχή.

Η μελέτη εισάγει τον όρο «εγγραμματισμός για την κυριοχειρία» (handedness literacy), δηλαδή τις γνώσεις και την κατανόηση ενός ατόμου σχετικά με την κυριοχειρία, και είναι η πρώτη που τον μετρά συστηματικά σε εκπαιδευτικούς. Πραγματοποιήθηκε υπό την επίβλεψη της Δρ. Μαριέττας Παπαδάτου-Παστού, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και Επιστημονικής Συνεργάτιδας του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, σε συνεργασία με την Αναστασία-Κωνσταντίνα Παπαδοπούλου (ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής), τη Vanja Kovic (Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου), τον Robin Gerrits (Ινστιτούτο Max Planck, Λειψία) και τον Guy Vingerhoets (Πανεπιστήμιο της Γάνδης).

Οι ερευνητές μελέτησαν 273 εκπαιδευτικούς από την Ελλάδα, 365 από τη Σερβία και 213 από τη Φλάνδρα του Βελγίου. Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ανοιχτές ερωτήσεις σχετικά με το πώς αντιλαμβάνονται και υποστηρίζουν τους αριστερόχειρες μαθητές και, στη συνέχεια, σε 18 δηλώσεις για την κυριοχειρία, όπως «Οι δεξιόχειρες είναι γενικά πιο έξυπνοι από τους αριστερόχειρες» και «Οι περισσότεροι μαθητές με δυσλεξία είναι αριστερόχειρες».

Βασικά ευρήματα

Υποστηρικτική στάση. Όταν ρωτήθηκαν τι θα έκαναν αν ένας μαθητής προτιμούσε να γράφει με το αριστερό χέρι, πάνω από το 95% των εκπαιδευτικών σε Ελλάδα και Σερβία έδωσαν υποστηρικτική απάντηση. Μόνο μια μικρή μειοψηφία (6,2% στην Ελλάδα, 4,1% στη Σερβία) έκλινε προς την ενθάρρυνση του δεξιού χεριού.
Οι «κολακευτικοί» μύθοι επιμένουν. Μόνο το 30% των Ελλήνων, το 11,5% των Σέρβων και το 2,8% των Βέλγων εκπαιδευτικών απάντησαν σωστά ότι οι αριστερόχειρες δεν είναι πιο πιθανό από τους δεξιόχειρες να είναι ιδιοφυΐες.

Ο μύθος του «αριστερού/δεξιού εγκεφάλου». Μόνο το 20–25% γνώριζε ότι οι περισσότεροι αριστερόχειρες, όπως και οι περισσότεροι δεξιόχειρες, χρησιμοποιούν το αριστερό ημισφαίριο για τη γλώσσα. Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί, ειδικότερα, συχνά εξηγούσαν τις διαφορές μεταξύ αριστερόχειρων και δεξιόχειρων με αναφορά στα εγκεφαλικά ημισφαίρια.
Αβεβαιότητα για τον αυτισμό και τη δυσλεξία. Λίγοι εκπαιδευτικοί πίστευαν ότι τα περισσότερα παιδιά με αυτισμό ή δυσλεξία είναι αριστερόχειρα (2,3–8,8%), αλλά το 38–56% δήλωσε ότι δεν γνωρίζει. Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα παιδιά με αυτές τις καταστάσεις είναι δεξιόχειρα, αν και πράγματι τα ποσοστά διαφέρουν.
Υπερεκτίμηση του ποσοστού. Οι εκπαιδευτικοί εκτίμησαν ότι το 16–22% του πληθυσμού είναι αριστερόχειρες, περίπου το διπλάσιο του πραγματικού ποσοστού, ίσως συγχέοντας την αριστεροχειρία με τη μη δεξιοχειρία γενικότερα.

Οι αριστερόχειρες εκπαιδευτικοί δεν γνωρίζουν περισσότερα. Σε αντίθεση με την υπόθεση των ερευνητών, οι αριστερόχειρες εκπαιδευτικοί δεν σημείωσαν υψηλότερη βαθμολογία από τους δεξιόχειρες συναδέλφους τους. Ήταν, ωστόσο, πιο πιθανό να αποδεχθούν κολακευτικούς αλλά λανθασμένους ισχυρισμούς για τους αριστερόχειρες.
Οι εκπαιδευτικοί θέλουν να μάθουν περισσότερα. Η πλειονότητα των εκπαιδευτικών (68,5% στην Ελλάδα, 69,9% στη Σερβία και 54,0% στο Βέλγιο) συμφώνησε ότι θα έπρεπε να γνωρίζει περισσότερα για τους αριστερόχειρες μαθητές της. Ωστόσο, οι περισσότεροι είχαν μάθει για την κυριοχειρία άτυπα, από την καθημερινή ζωή, από συναδέλφους ή από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Γιατί έχει σημασία

Ο ανοιχτός στιγματισμός της αριστεροχειρίας έχει σε μεγάλο βαθμό εκλείψει στην Ευρώπη, όμως τα θετικά στερεότυπα παραμένουν και, επειδή μοιάζουν με φιλοφρονήσεις, σπάνια αμφισβητούνται. Οι συγγραφείς προτείνουν η κυριοχειρία να ενταχθεί στην εκπαίδευση και την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, καλύπτοντας τέσσερις άξονες: βασικά δεδομένα (όπως το ποσοστό των αριστερόχειρων και το ότι η αλλαγή του χεριού γραφής δεν αλλάζει την οργάνωση του εγκεφάλου), την οργάνωση της γλώσσας και άλλων λειτουργιών στον εγκέφαλο, το τι σημαίνουν και τι δεν σημαίνουν οι συσχετίσεις της κυριοχειρίας με καταστάσεις όπως ο αυτισμός και η δυσλεξία, και πρακτικές προσαρμογές στην τάξη, όπως η θέση του χαρτιού, το κράτημα του μολυβιού, η θέση στο θρανίο και τα εργαλεία για αριστερόχειρες.

Η καθ. Παπαδάτου-Παστού δήλωσε:

«Οι εκπαιδευτικοί θέλουν ξεκάθαρα να στηρίξουν τους αριστερόχειρες μαθητές τους, και αυτό είναι πολύ ενθαρρυντικό. Όμως οι καλές προθέσεις δεν αρκούν. Οι μύθοι, ακόμη και οι κολακευτικοί, μπορούν να επηρεάσουν το πώς βλέπει ένας εκπαιδευτικός τις ικανότητες ενός παιδιού. Μια σύντομη, τεκμηριωμένη επιμόρφωση για την κυριοχειρία θα μπορούσε να κάνει πραγματική διαφορά στην τάξη.»

Για περισσότερες πληροφορίες ή για να αποκτήσετε πρόσβαση στην πλήρη επιστημονική δημοσίευση (ανοιχτής πρόσβασης), επισκεφθείτε το https://doi.org/10.1080/1357650X.2026.2753053.

Δημοσίευση:

“Handedness literacy in teachers: Data from Greece, Serbia, and Belgium.” Laterality: Asymmetries of Brain, Behaviour, and Cognition (Taylor & Francis).

Συγγραφείς: Μαριέττα Παπαδάτου-Παστού, Αναστασία-Κωνσταντίνα Παπαδοπούλου, Vanja Kovic, Robin Gerrits και Guy Vingerhoets.

DOI: https://doi.org/10.1080/1357650X.2026.2753053