Πίσω από τις κινητοποιήσεις των Γάλλων μαθητών

Οι πρόσφατες μαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία που συνοδεύτηκαν από βίαια επεισόδια, μαζικές συλλήψεις αλλά και τραυματισμούς, θα ήταν δύσκολο να ερμηνευθούν μόνο κάτω από το πρίσμα των ελλείψεων σε εκπαιδευτικό προσωπικό, των κακών κτιριακών υποδομών και του υπερπληθυσμού των μαθητών στις σχολικές τάξεις.

Ακόμη και αν στην ερμηνεία προσθέσουμε την πιθανότητα πολιτικής υποκίνησης ή, ακριβέστερα, πολιτικής αξιοποίησης των κινητοποιήσεων από την Ανυπότακτη Γαλλία του Μελανσόν –όπως υποστηρίζει η γαλλική κυβέρνηση– και πάλι η ερμηνεία μας δεν θα ήταν πλήρης.

Μια γενικευμένη αίσθηση κοινωνικής αδικίας και όξυνσης των κάθε λογής ανισοτήτων φαίνεται ότι είναι απαραίτητο να προστεθεί στην εξίσωση, αν θέλουμε να προσεγγίσουμε τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος.

Την ίδια στιγμή που ο Γάλλος πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί προσπαθεί να καθησυχάσει τις αγορές για την πορεία των δημόσιων οικονομικών της χώρας, οι αγορές στέλνουν το δικό τους μήνυμα. Η απόδοση του δεκαετούς γαλλικού ομολόγου έφθασε στις 2 Οκτωβρίου κοντά στο 5%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2002. Οι αγορές απαιτούν πλέον υψηλότερη απόδοση για να δανείσουν τη Γαλλία από ό,τι απαιτούν για την Ελλάδα.

Η γαλλική κοινωνία δυσκολεύεται να κατανοήσει γιατί τα περιοριστικά δημοσιονομικά μέτρα των προηγούμενων ετών πρέπει να ακολουθηθούν από μια ακόμη πιο περιοριστική δημοσιονομική πολιτική.

Εδώ ίσως βρίσκεται ένα σημαντικό μέρος της ερμηνείας.

Ένα βαθύτερο αίσθημα κοινωνικής αδικίας εκφράζεται και ως αίσθημα σχολικής αδικίας.

Οι ίδιοι οι μαθητές των προαστίων μιλούν πλέον ανοιχτά για την αίσθηση ότι τα δικά τους σχολεία βρίσκονται σε μειονεκτική θέση σε σχέση με εκείνα του κεντρικού Παρισιού. Η αίσθηση της ανισότητας είναι ένα από τους παράγοντες που κινητοποιούν τους μαθητές.

Σε όλα αυτά, ειδικά για τους Γάλλους μαθητές –και ίσως όχι μόνο για αυτούς– θα πρέπει να προσθέσουμε ορισμένα ακόμη στοιχεία που βοηθούν στην ερμηνεία του προβλήματος.

Έρευνα η οποία πραγματοποιήθηκε τα τελευταία τρία χρόνια από το Πανεπιστήμιο της Tours και βασίστηκε σε περίπου 7.000 ερωτηματολόγια και 200 συνεντεύξεις μαθητών, καταγράφει μια μόνιμη, λανθάνουσα αγωνία μεταξύ των μαθητών, αποτέλεσμα της διαρκούς αξιολόγησης, της πίεσης και του ανταγωνισμού που βιώνουν στο σχολείο.

Η υπερβολική πίεση και η επικέντρωση στα αποτελέσματα αφαιρούν από τη σχολική εργασία μέρος του νοήματός της. Η πίεση για την επίδοση, ο φόβος της αποτυχίας και η αγωνία για την επόμενη ημέρα μετατρέπονται σταδιακά σε μια κρίση νοήματος του ίδιου του σχολείου.

«Το σχολείο δεν με ακούει».

Υπάρχει μία ακόμη διάσταση, εξίσου σημαντική. Η κινητοποίηση περιγράφεται και ως αποτέλεσμα μιας χρόνιας αίσθησης ότι οι μαθητές δεν λαμβάνονται πραγματικά υπόψη. Ότι υπάρχουν θεσμοί μαθητικής εκπροσώπησης, χωρίς όμως η φωνή των μαθητών να επηρεάζει ουσιαστικά τις αποφάσεις που αφορούν την καθημερινότητά τους και το μέλλον τους.

Το γεγονός αυτό επαναφέρει στο προσκήνιο μια συζήτηση που δεν αφορά μόνο το γαλλικό σχολείο αλλά σίγουρα και το ελληνικό: τη συζήτηση για την κρίση συμμετοχής και δημοκρατίας στο σχολείο.

Το ερώτημα, επομένως, που θέτουν οι γαλλικές μαθητικές κινητοποιήσεις είναι ευρύτερο από το πόσοι εκπαιδευτικοί λείπουν, πόσοι μαθητές βρίσκονται σε κάθε τάξη ή πόσα σχολικά κτίρια χρειάζονται επισκευή.

Όταν μια κοινωνία βιώνει  τη διεύρυνση των ανισοτήτων, την ανασφάλεια για το μέλλον και την αίσθηση ότι οι θυσίες δεν κατανέμονται δίκαια, η κοινωνική αδικία εισέρχεται στη σχολική αίθουσα και μετατρέπεται σε σχολική αδικία.

Όταν οι νέοι αρχίζουν να αμφισβητούν την υπόσχεση ότι το σχολείο και η κοινωνία μπορούν να τους εξασφαλίσουν ένα δικαιότερο μέλλον, τότε η κρίση παύει να είναι μόνο εκπαιδευτική.

Γίνεται κοινωνική και πολιτική.

Και σε μια Ευρώπη όπου η ανασφάλεια, η απογοήτευση και η αίσθηση κοινωνικής εγκατάλειψης έχουν ήδη δημιουργήσει χώρο για την ενίσχυση ακροδεξιών και αντισυστημικών σχημάτων, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα σε ποιες πολιτικές εξελίξεις μπορεί να οδηγήσει στο μέλλον μια τέτοια συσσωρευμένη δυσαρέσκεια.