Τα παιδιά μεγαλώνουν μπροστά στην κάμερα: Οι κίνδυνοι από τις αναρτήσεις των γονιών – Έρχεται νέα εφαρμογή στην Ελλάδα
Πίνακας περιεχομένων
Από τις πρώτες φωτογραφίες μέχρι τα βίντεο της σχολικής καθημερινότητας, το sharenting δημιουργεί ένα ψηφιακό αποτύπωμα πριν ακόμη τα παιδιά αποκτήσουν δικό τους λογαριασμό. Τι επισημαίνουν οι ειδικοί για την ιδιωτικότητα, την αυτοεκτίμηση και τα όρια των γονικών αναρτήσεων.
Μια φωτογραφία από τα πρώτα γενέθλια, ένα βίντεο από τη σχολική γιορτή ή μια αυθόρμητη στιγμή που οι γονείς αποφασίζουν να μοιραστούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όσα για τους ενήλικες αποτελούν όμορφες οικογενειακές αναμνήσεις, για τα παιδιά μπορεί να σηματοδοτούν την αρχή μιας ψηφιακής παρουσίας που δημιουργείται χωρίς τη δική τους επιλογή και ενδέχεται να τα ακολουθεί για πολλά χρόνια.
Το φαινόμενο είναι γνωστό ως sharenting, ένας όρος που προκύπτει από τις αγγλικές λέξεις sharing και parenting και περιγράφει τη δημοσιοποίηση φωτογραφιών, βίντεο και προσωπικών πληροφοριών των παιδιών από τους γονείς τους.
Παρότι οι περισσότερες αναρτήσεις γίνονται από αγάπη, περηφάνια ή την επιθυμία των γονιών να μοιραστούν στιγμές της οικογενειακής τους ζωής, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η συστηματική έκθεση των ανηλίκων μπορεί να δημιουργήσει ζητήματα ιδιωτικότητας, ασφάλειας, αλλά και ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, στις 20 Νοεμβρίου, το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων απευθύνθηκε στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στον Συνήγορο του Παιδιού και στην ψυχολόγο – ψυχοθεραπεύτρια Γεωργία Βασιλείου, αναζητώντας απαντήσεις για τα όρια των γονικών αναρτήσεων και τις πιθανές συνέπειές τους.
Sharenting: Όταν η ψηφιακή ζωή ενός παιδιού αρχίζει πριν αποκτήσει λογαριασμό
Η δημοσιοποίηση στιγμών από τη ζωή των παιδιών έχει εξελιχθεί σε συνηθισμένη πρακτική για πολλές οικογένειες. Ωστόσο, κάθε ανάρτηση συμβάλλει στη δημιουργία ενός ψηφιακού αποτυπώματος, το οποίο δεν είναι πάντα εύκολο να ελεγχθεί ή να διαγραφεί.
Ακόμη και μια φωτογραφία που αρχικά προορίζεται για συγγενείς και φίλους μπορεί να αποθηκευτεί, να αναπαραχθεί ή να κοινοποιηθεί σε τρίτους, χωρίς οι γονείς να γνωρίζουν πού θα καταλήξει.
Το ζήτημα έχει απασχολήσει και τις ευρωπαϊκές Αρχές Προστασίας Δεδομένων. Η ιρλανδική Αρχή, σε συνεργασία με τη Γαλλία, υλοποίησε την εκστρατεία «Pause Before You Post» («Στάσου πριν δημοσιεύσεις»), επιδιώκοντας να ενημερώσει τους γονείς για τις πληροφορίες που μπορεί να αποκαλύπτουν, ακόμη και άθελά τους, μέσα από τις οικογενειακές αναρτήσεις.
Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ, εντός του 2026 αναμένεται να καταστεί διαθέσιμη και στην Ελλάδα η ελληνική έκδοση του FantomApp, μιας δωρεάν εφαρμογής που αναπτύχθηκε από τη γαλλική Αρχή Προστασίας Δεδομένων (CNIL).
Η εφαρμογή απευθύνεται κυρίως σε παιδιά και εφήβους και έχει σχεδιαστεί για να τους βοηθά να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μέσα από το FantomApp, οι χρήστες μπορούν να λαμβάνουν καθοδήγηση για τη ρύθμιση της ιδιωτικότητας των λογαριασμών τους, τον περιορισμό της έκθεσης προσωπικών πληροφοριών, τον έλεγχο της ασφάλειας των κωδικών πρόσβασης και την υποβολή αιτημάτων αφαίρεσης περιεχομένου που τους αφορά.
Η εφαρμογή προβλέπεται να διατίθεται μέσω του App Store, του Google Play, καθώς και σε διαδικτυακή έκδοση.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο αναπληρωτής προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Γραμματείας της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, δρ Γιώργος Ρουσόπουλος, η εφαρμογή έχει σχεδιαστεί ώστε να μη συλλέγει προσωπικά δεδομένα, με εξαίρεση τη διεύθυνση IP που απαιτείται για τη λειτουργία της και τον τύπο της συσκευής που χρησιμοποιείται.
Επιτρέπεται στους γονείς να ανεβάζουν φωτογραφίες των παιδιών τους;
Η ελληνική νομοθεσία δεν προβλέπει μια γενική και απόλυτη απαγόρευση δημοσίευσης φωτογραφιών ανηλίκων από τους γονείς τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτό, ωστόσο, δεν συνεπάγεται ότι οι ενήλικες μπορούν να δημοσιοποιούν ανεξέλεγκτα προσωπικές στιγμές ή πληροφορίες που αφορούν τα παιδιά.
Η Ισαβέλλα Μονιούδη-Πικρού, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού, επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η εικόνα, η προσωπικότητα και η ιδιωτική ζωή αποτελούν δικαιώματα που ανήκουν στο ίδιο το παιδί.
Οι γονείς, επομένως, καλούνται να αναλογίζονται τις συνέπειες κάθε ανάρτησης και να λαμβάνουν υπόψη ότι το ψηφιακό αποτύπωμα που δημιουργείται μπορεί να παραμείνει προσβάσιμο για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ακόμη και η διαγραφή μιας φωτογραφίας δεν εγγυάται ότι το περιεχόμενο έχει εξαφανιστεί οριστικά από το διαδίκτυο, καθώς μπορεί ήδη να έχει αποθηκευτεί ή διαμοιραστεί από άλλους χρήστες.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν δημοσιοποιούνται πληροφορίες που επιτρέπουν τον εντοπισμό ενός παιδιού, προσωπικές οικογενειακές στιγμές ή φωτογραφίες και βίντεο που ενδέχεται να το εκθέσουν ή να του προκαλέσουν αμηχανία.
Μια εικόνα που οι γονείς θεωρούν χαριτωμένη μπορεί, για παράδειγμα, να γίνει αφορμή για ανεπιθύμητα σχόλια από συνομηλίκους, ιδιαίτερα όταν το παιδί φτάσει στη σχολική ή εφηβική ηλικία.
Τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς πριν πατήσουν «δημοσίευση»
Ο Συνήγορος του Παιδιού τονίζει ότι οι γονείς οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τη γνώμη του ανηλίκου και να ζητούν τη συναίνεσή του, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αποφεύγεται η δημοσιοποίηση στοιχείων που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν την καθημερινότητα ή την τοποθεσία του παιδιού.
Σε αυτά περιλαμβάνονται:
Το σχολείο στο οποίο φοιτά.
Η διεύθυνση της κατοικίας του.
Οι καθημερινές του δραστηριότητες και οι συνήθεις μετακινήσεις του.
Ευαίσθητες πληροφορίες για την κατάσταση της υγείας του.
Φωτογραφίες ή βίντεο που ενδέχεται να το φέρουν σε δύσκολη θέση.
Εάν ένα παιδί διαφωνεί με κάποια δημοσίευση, μπορεί αρχικά να συζητήσει με τους γονείς του και να ζητήσει την αφαίρεσή της.
Ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του, μπορεί επίσης να απευθυνθεί στην πλατφόρμα όπου έχει αναρτηθεί το περιεχόμενο ή να ζητήσει καθοδήγηση από τον Συνήγορο του Παιδιού.
Τι δείχνουν οι καταγγελίες στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, οι καταγγελίες που σχετίζονται με τη δημοσιοποίηση φωτογραφιών παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκύπτουν κυρίως από διαφωνίες μεταξύ γονέων που έχουν χωρίσει ή βρίσκονται σε διάσταση.
Σύμφωνα με τον δρα Γιώργο Ρουσόπουλο, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα δεν έχει δεχθεί καταγγελίες για το sharenting εκτός του πλαισίου γονικών διαφορών, ούτε έχει εκδώσει σχετικές αποφάσεις.
Οι υποθέσεις που έχουν τεθεί υπόψη της αφορούν περιπτώσεις στις οποίες ο ένας γονέας καταγγέλλει τον άλλο για τη δημοσίευση φωτογραφιών του παιδιού τους.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα που μεταφέρει ο Συνήγορος του Παιδιού, καθώς οι σχετικές αναφορές είναι περιορισμένες συγκριτικά με άλλες κατηγορίες υποθέσεων.
Οι περισσότερες προέρχονται από χωρισμένους γονείς, ενώ έχουν καταγραφεί και ελάχιστες αναφορές από τρίτα πρόσωπα.
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων διευκρινίζει, παράλληλα, ότι μια δημοσίευση φωτογραφίας ή βίντεο ανηλίκου μπορεί να εμπίπτει στις διατάξεις του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR), όταν η δραστηριότητα δεν έχει αποκλειστικά προσωπικό ή οικιακό χαρακτήρα.
Αυτό μπορεί να συμβαίνει, για παράδειγμα, σε περιπτώσεις δημόσιων αναρτήσεων.
Καθοριστικό στοιχείο δεν είναι μόνο το γεγονός ότι ο λογαριασμός ανήκει σε ιδιώτη, αλλά και ο πραγματικός χαρακτήρας της δημοσίευσης, ο σκοπός της και το κοινό στο οποίο απευθύνεται.
Η προστασία των παιδιών, ωστόσο, δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στη δυνατότητά τους να αντιδρούν στις αποφάσεις των γονέων τους.
Απαιτείται, σύμφωνα με την Αρχή, ευαισθητοποίηση των ενηλίκων και ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας, ώστε τα παιδιά να αναπτύσσουν σταδιακά κριτική σκέψη, αυτονομία και δεξιότητες προστασίας των προσωπικών τους δεδομένων.
Οι ψυχολογικές συνέπειες: Όταν η παιδική ηλικία γίνεται δημόσιο θέαμα
Πέρα από την προστασία των προσωπικών δεδομένων, η συστηματική διαδικτυακή έκθεση των παιδιών εγείρει και ερωτήματα σχετικά με την ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη.
Η ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια Γεωργία Βασιλείου εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι μια περιστασιακή οικογενειακή φωτογραφία που μοιράζεται κανείς με φίλους και συγγενείς δεν αποτελεί από μόνη της επιβλαβή πρακτική.
Το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί όταν η καθημερινότητα του παιδιού μετατρέπεται συστηματικά σε δημόσιο περιεχόμενο.
Σύμφωνα με την ίδια, κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του το παιδί διαμορφώνει την εικόνα για τον εαυτό του μέσα από τη σχέση με τους γονείς του.
Παραπέμποντας στον Βρετανό παιδίατρο και ψυχαναλυτή Donald Winnicott, εξηγεί ότι το πρόσωπο της μητέρας λειτουργεί ως ο πρώτος καθρέφτης του βρέφους, μέσα από τον οποίο το παιδί αναγνωρίζει την αποδοχή και την αγάπη.
Η παρουσία μιας κάμερας σε στιγμές έντονης συναισθηματικής φόρτισης μπορεί να διαταράξει αυτή την εμπειρία.
«Αν σε τέτοιες στιγμές βρίσκει συχνά μπροστά του μια κάμερα, χάνει κάτι από αυτή την εμπειρία. Μπορεί να νιώσει ότι ο πόνος του έγινε θέαμα και να του μείνει ντροπή», αναφέρει.
Από την παιδική ηλικία στην εφηβεία: Όταν τα likes επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση
Στη σχολική ηλικία, η έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να επηρεάσει διαφορετικά την εικόνα που διαμορφώνει το παιδί για τον εαυτό του.
Όπως εξηγεί η Γεωργία Βασιλείου, τα παιδιά αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ποιες συμπεριφορές προκαλούν θετικές αντιδράσεις και επιδοκιμασία από τους άλλους.
Όταν οι γονείς τα ενθαρρύνουν επανειλημμένα να επαναλάβουν μια πράξη προκειμένου να καταγραφεί σε φωτογραφία ή βίντεο, το παιδί μπορεί να συνδέσει την επιβράβευση με την ικανότητά του να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των ενηλίκων.
«Η φράση “άλλη μια φορά να το τραβήξω, και μετά θα πάρεις αυτό που θέλεις” ακούγεται σε πολλά σπίτια», επισημαίνει.
Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με την ψυχολόγο, η αυτοεκτίμηση του παιδιού ενδέχεται να αρχίσει να εξαρτάται από εξωτερικές αντιδράσεις, όπως τα likes και τα σχόλια, ενώ ο αυθορμητισμός του μπορεί να περιορίζεται.
Στην εφηβεία, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη.
Την περίοδο κατά την οποία οι νέοι προσπαθούν να διαμορφώσουν τη δική τους ταυτότητα και να αποφασίσουν πώς επιθυμούν να παρουσιάζονται στους άλλους, μπορεί να διαπιστώσουν ότι σημαντικό μέρος της παιδικής τους ηλικίας έχει ήδη δημοσιοποιηθεί χωρίς να έχουν οι ίδιοι επιλέξει το περιεχόμενο.
Γιατί οι γονείς δημοσιεύουν συνεχώς φωτογραφίες των παιδιών τους
Η ψυχολόγος Γεωργία Βασιλείου επισημαίνει ότι πίσω από τη δημοσίευση οικογενειακών στιγμών βρίσκεται συχνά η αγάπη και η περηφάνια των γονιών για τα παιδιά τους.
Ωστόσο, η πρακτική αυτή μπορεί να συνδέεται και με προσωπικές ανάγκες των ενηλίκων, όπως η επιθυμία για αναγνώριση, αποδοχή και θαυμασμό.
Αναφερόμενη στις ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις του Σίγκμουντ Φρόιντ, εξηγεί ότι μέσα από τη σχέση με τα παιδιά τους οι γονείς μπορεί να αναβιώνουν δικές τους επιθυμίες ή προσδοκίες.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αυτές οι ανάγκες αποκτούν μια νέα διάσταση, καθώς η οικογενειακή ζωή παρουσιάζεται σε ένα ευρύτερο κοινό.
«Στα social media αυτή η ανάγκη βρίσκει μεγάλη σκηνή. Το παιδί μπορεί τότε να γίνει, χωρίς να το θέλει κανείς, κάτι σαν βιτρίνα του γονιού, η απόδειξη ότι τα πάει καλά», αναφέρει.
Σύμφωνα με την ίδια, ακόμη και αναρτήσεις που φαίνεται να αφορούν αποκλειστικά τη σχέση γονιού και παιδιού μπορεί να εξυπηρετούν περισσότερο την εικόνα που επιθυμεί να παρουσιάσει ο ενήλικας για τον εαυτό του.
Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη αυτών των αναγκών, τις οποίες χαρακτηρίζει ανθρώπινες και κατανοητές, αλλά το γεγονός ότι τα παιδιά μπορεί να αισθάνονται πως πρέπει να ανταποκριθούν σε αυτές.
Έτσι, πέρα από τις οικογενειακές προσδοκίες, ενδέχεται να αναλαμβάνουν και το βάρος της δημόσιας εικόνας που οι γονείς επιθυμούν να δημιουργήσουν.
Η Γεωργία Βασιλείου καταλήγει υπενθυμίζοντας τη σημασία της ουσιαστικής παρουσίας των γονιών στη ζωή των παιδιών τους.
«Ένα παιδί χρειάζεται πάνω απ’ όλα το βλέμμα του γονιού του, τη στιγμή που ζουν κάτι μαζί, χωρίς οθόνη ανάμεσα».
Το ζήτημα, επομένως, δεν περιορίζεται στο εάν μια φωτογραφία επιτρέπεται να δημοσιευτεί, αλλά επεκτείνεται στο κατά πόσο το παιδί έχει τη δυνατότητα να διατηρεί προσωπικές στιγμές, να εκφράζει τη γνώμη του και να διαμορφώνει σταδιακά τη δική του ψηφιακή ταυτότητα.
Ακολουθείστε το iPaideia.gr στο Google News
Tελευταίες Ειδήσεις για την Παιδεία και την εργασία στο iPaideia.gr