PISA: Η σκληρή «ακτινογραφία» της σχολικής τάξης – Προτάσεις για τάξεις έως 24 μαθητές και μάθημα χωρίς εργασίες στο σπίτι

Μείωση του αριθμού των μαθητών στις σχολικές τάξεις, επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο υπολογίζονται οι απουσίες, μαθήματα που θα ανατίθενται κατά προτεραιότητα στους εκπαιδευτικούς της αντίστοιχης ειδικότητας και μία διαφορετική μαθησιακή διαδικασία, η οποία θα ολοκληρώνεται μέσα στο σχολείο χωρίς εργασίες για το σπίτι, περιλαμβάνονται στις προτάσεις που καταθέτει η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. μετά τα αποτελέσματα της PISA 2025.

Στο κείμενο θέσεων , η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τη διαπίστωση των χαμηλών επιδόσεων στην καθημερινή πραγματικότητα της σχολικής αίθουσας, υποστηρίζοντας ότι δεν αρκούν πλέον οι γενικές αναλύσεις και οι θεωρητικές διακηρύξεις για αλλαγή του εκπαιδευτικού μοντέλου.

Στο επίκεντρο μπαίνουν ο τρόπος διδασκαλίας, οι απουσίες, η ανομοιογένεια των τάξεων, οι αναθέσεις μαθημάτων, ο αριθμός των μαθητών, η ηλικιακή σύνθεση του εκπαιδευτικού προσωπικού και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.

Η βασική κατεύθυνση που προτείνεται είναι η μετάβαση από το «τι γνωρίζει» ο μαθητής στο «τι μπορεί να κάνει με αυτά που γνωρίζει», με τη γνώση να συνδέεται περισσότερο με την καθημερινή ζωή, τη σκέψη, την τεκμηρίωση, τη μαθηματική μοντελοποίηση και την κατανόηση της πληροφορίας.

Πρόταση για 22 έως 24 μαθητές ανά τάξη

Μία από τις πιο συγκεκριμένες προτάσεις αφορά τον αριθμό των μαθητών μέσα στις τάξεις.

Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. αναφέρει ότι σήμερα ο μέγιστος αριθμός βρίσκεται στους 25-27 μαθητές και υποστηρίζει ότι οι εκπαιδευτικοί δυσκολεύονται να διαχειριστούν τάξεις αυτού του μεγέθους, λόγω της μεγάλης ανομοιογένειας στο γνωστικό και κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο των μαθητών.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνει αναπροσδιορισμό του μέγιστου αριθμού από 25-27 σε 22-24 μαθητές ανά τάξη, εκτιμώντας ότι μία τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα του μαθήματος.

Ο «κανόνας 5/25» μέσα στη σχολική αίθουσα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο λεγόμενος «εμπειρικός κανόνας του 5/25», με τον οποίο η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. επιχειρεί να περιγράψει την πραγματικότητα μιας τυπικής τάξης 25 μαθητών.

Σύμφωνα με αυτή την εμπειρική προσέγγιση, πέντε μαθητές μπορούν να παρακολουθήσουν σχετικά άνετα το επίπεδο του μαθήματος, ενώ άλλοι πέντε χαρακτηρίζονται «ωσεί παρόντες», καθώς αρνούνται κάθε συμμετοχή.

Οι υπόλοιποι 15 χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: οκτώ μαθητές που αρκετές φορές συμμετέχουν και άλλες φορές είναι ουσιαστικά «απόντες» από το μάθημα και επτά που συνήθως είναι «απόντες» και συμμετέχουν ελάχιστες φορές.

Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. χαρακτηρίζει ρητά αυτή τη διαπίστωση εμπειρική και τη συνδέει με τα αποτελέσματα της PISA 2025, υπολογίζοντας ότι 12 στους 25 μαθητές αντιστοιχούν σε ποσοστό 48%.

Οι απουσίες και το πρόβλημα των μονόωρων μαθημάτων

Στο κείμενο ανοίγει και το ζήτημα των μαθητικών απουσιών, όχι μόνο ως θέμα φοίτησης αλλά κυρίως ως ζήτημα απώλειας πραγματικού διδακτικού χρόνου.

Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. επισημαίνει ότι οι 114 διδακτικές ώρες απουσιών που προβλέπονται μέσα στο σχολικό έτος μπορούν να δημιουργήσουν ιδιαίτερο πρόβλημα στα μαθήματα που διδάσκονται μόλις μία ώρα την εβδομάδα.

Όπως υποστηρίζει, με το υφιστάμενο σύστημα είναι δυνατόν ένα μονόωρο μάθημα να έχει διδαχθεί σε έναν μαθητή ελάχιστες φορές ή ακόμη και καθόλου, χωρίς αυτό να εμποδίζει συνολικά την επαρκή φοίτησή του.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται ο αριθμός των επιτρεπόμενων απουσιών να κατανέμεται ανάλογα με τις ώρες διδασκαλίας κάθε μαθήματος. Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι σε μονόωρο μάθημα ο μαθητής θα πρέπει να έχει διδαχθεί τουλάχιστον 21 ώρες τον χρόνο και σε δίωρο τουλάχιστον 42.

Αναθέσεις μαθημάτων: Κριτική στη συμπλήρωση ωραρίου

Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύεται αφορά τις αναθέσεις μαθημάτων στους εκπαιδευτικούς και ιδιαίτερα όσα συμβαίνουν στις μικρότερες σχολικές μονάδες.

Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. ασκεί κριτική στο σύστημα πρώτης, δεύτερης και τρίτης ανάθεσης, υποστηρίζοντας ότι μαθήματα χρησιμοποιούνται για τη συμπλήρωση του υποχρεωτικού ωραρίου και δεν διδάσκονται πάντοτε από εκπαιδευτικούς της αντίστοιχης ειδικότητας.

Στο κείμενο αναφέρονται ως παραδείγματα πτυχιούχοι Αγγλικής και Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας που αναλαμβάνουν Ιστορία, αλλά και Χημικοί που διδάσκουν Φυσική, Βιολογία ή Γεωγραφία.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις μικρές σχολικές μονάδες της νησιωτικής και ορεινής Ελλάδας, όπου, σύμφωνα με το κείμενο, η δυσκολία συμπλήρωσης ωραρίου οδηγεί τόσο σε αναθέσεις σε παρεμφερείς ειδικότητες όσο και σε μετακινήσεις εκπαιδευτικών μεταξύ σχολείων.

Η πρόταση για μεγαλύτερες σχολικές μονάδες

Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. καταθέτει παράλληλα μία πρόταση που αναμένεται να προκαλέσει συζήτηση: τη δημιουργία μεγαλύτερων και πληρέστερα οργανωμένων σχολικών μονάδων.

Στο κείμενο αναφέρεται ότι σε πόλεις υπάρχουν σχολεία των οποίων τα προαύλια χωρίζονται ακόμη και από ένα κιγκλίδωμα και θα μπορούσαν να συγχωνευθούν, ώστε να δημιουργηθούν μεγαλύτερες μονάδες με Γραμματεία, μόνιμο εκπαιδευτικό και βοηθητικό προσωπικό πλήρους απασχόλησης.

Το μοντέλο που περιγράφεται περιλαμβάνει ακόμη οργανωμένα Εργαστήρια Φυσικών Επιστημών και Πληροφορικής, αίθουσες προβολών, γυμναστήρια και γήπεδα ομαδικών αθλημάτων.
«Οι μισοί μαθητές με Απολυτήριο Γυμνασίου» και το παράδοξο των βαθμών

Ιδιαίτερα αιχμηρό είναι το κεφάλαιο του κειμένου που τιτλοφορείται «Τα ελληνικά παράδοξα».

Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. αντιπαραβάλλει τους σχολικούς βαθμούς με τις πραγματικές γνώσεις και δεξιότητες των μαθητών και υποστηρίζει, επικαλούμενη τα αποτελέσματα της PISA 2025, ότι οι μισοί μαθητές με Απολυτήριο Γυμνασίου δεν διαθέτουν βασικές ικανότητες που αναμένεται να έχουν κατακτηθεί κατά την υποχρεωτική εκπαίδευση.

Στις ικανότητες αυτές εντάσσει, μεταξύ άλλων, τη σύνταξη ενός μικρού αιτήματος, την κατανόηση ενός κειμένου, τον έλεγχο της πληροφορίας και της πηγής της, απλούς μαθηματικούς υπολογισμούς και την ερμηνεία καθημερινών φυσικών φαινομένων.

Το κείμενο ασκεί παράλληλα κριτική σε μία αντίληψη της υποχρεωτικής εκπαίδευσης που, όπως υποστηρίζει, έχει μετατραπεί στην πράξη σε λογική ότι όλοι οι μαθητές πρέπει να «περάσουν» στην επόμενη τάξη.

Πάνω από ένας στους δύο εκπαιδευτικούς Γυμνασίου είναι τουλάχιστον 50 ετών

Ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερώνεται στην ηλικιακή σύνθεση του εκπαιδευτικού προσωπικού.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. για το Γυμνάσιο, μόλις 1,4% των εκπαιδευτικών είναι κάτω των 30 ετών, το 43,7% βρίσκεται μεταξύ 30 και 49 ετών και περίπου το 55% είναι ηλικίας 50 ετών και άνω.

Με άλλα λόγια, όπως σημειώνεται, περισσότεροι από ένας στους δύο εκπαιδευτικούς Γυμνασίου είναι τουλάχιστον 50 ετών, ενώ οι κάτω των 30 αντιστοιχούν περίπου σε έναν στους 70.

Για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση αναφέρεται ότι περισσότεροι από τους μισούς εκπαιδευτικούς είναι 50 ετών και άνω, ενώ περίπου ένας στους είκοσι βρίσκεται κάτω από την ηλικία των 30 ετών.

Η θέση που διατυπώνεται δεν είναι η αντικατάσταση των μεγαλύτερων σε ηλικία εκπαιδευτικών, αλλά η επίτευξη μιας περισσότερο ισορροπημένης ηλικιακής σύνθεσης, ώστε να συνδυάζεται η εμπειρία των παλαιότερων με τις νέες γνώσεις και παιδαγωγικές προσεγγίσεις των νεότερων.

Πρόταση να ολοκληρώνεται το μάθημα μέσα στο σχολείο

Από τις πλέον χαρακτηριστικές προτάσεις είναι η αλλαγή του τρόπου οργάνωσης της ίδιας της διδασκαλίας.

Προτείνεται για τα διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα η ένταξη τουλάχιστον ενός δίωρου, δηλαδή δύο συνεχόμενων διδακτικών ωρών, στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα, ώστε το μάθημα να λειτουργεί ως μία αυτοτελής μαθησιακή πράξη.

Στο παράδειγμα που δίνεται για τις Θετικές Επιστήμες, η πρώτη ώρα αφιερώνεται στην παρουσίαση του θέματος και στις νέες έννοιες και η δεύτερη στην εφαρμογή και αξιοποίηση της γνώσης από κάθε μαθητή μέσω μικρού φύλλου εργασίας.

Κεντρική θέση της πρότασης είναι ότι η μαθησιακή διαδικασία πρέπει να ολοκληρώνεται μέσα στην τάξη και ο μαθητής να μην έχει υποχρέωση για εργασία εκτός σχολείου.

Μάλιστα, στο κείμενο αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι οι ατομικές εργασίες «για το σπίτι» δεν έχουν πλέον νόημα, καθώς αυτές έχουν αναληφθεί από τα Κέντρα Μελέτης, τα Φροντιστήρια και πλέον από την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Όταν μέσα από τις μικρές εργασίες στην τάξη εντοπίζονται μαθησιακές ελλείψεις ή αδυναμίες, προτείνεται οι συγκεκριμένοι μαθητές να παραπέμπονται σε ενισχυτική διδασκαλία ή πρόσθετη διδακτική στήριξη.

Όχι «προσχηματική ενημέρωση λίγων ωρών» για τους εκπαιδευτικούς

Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. θεωρεί κρίσιμο παράγοντα και την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, απορρίπτοντας τη λογική μιας σύντομης εξ αποστάσεως ενημέρωσης.

Όπως αναφέρει, απαιτείται συστηματική επιμόρφωση με εφαρμογή του εκπαιδευτικού υλικού και της μεθοδολογίας που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί στην τάξη.

Στο πλαίσιο του διαλόγου με το Υπουργείο Παιδείας γίνεται μάλιστα αναφορά στη δυνατότητα ετήσιας ή εξαμηνιαίας επιμόρφωσης μετ’ αποδοχών, μαζί με ζητήματα όπως η μείωση του αριθμού μαθητών, οι αναθέσεις αποκλειστικά στις ειδικότητες και η δημιουργία μεγαλύτερων σχολικών μονάδων.

«Δεν χρειαζόμαστε πλέον άλλη μία διάγνωση»

Οι προτάσεις καταλήγουν στο «σχολείο του 2029», με την ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. να υποστηρίζει ότι το ζητούμενο δεν είναι μία ακόμη καταγραφή των προβλημάτων, αλλά η πραγματική αλλαγή της καθημερινής μαθησιακής εμπειρίας.

«Δεν χρειαζόμαστε πλέον άλλη μία διάγνωση. Χρειαζόμαστε αλλαγή μέσα στην τάξη», αναφέρεται χαρακτηριστικά.

Η κατεύθυνση που περιγράφεται είναι η μετάβαση από την αποστήθιση στην αξιοποίηση της γνώσης, από το «τι γνωρίζει ο μαθητής» στο «τι μπορεί να κάνει με αυτά που γνωρίζει» και από την απλή αλλαγή των σχολικών βιβλίων σε έναν διαφορετικό τρόπο μάθησης.

Στο κείμενο επισημαίνεται ότι έχει τεθεί επισήμως ο στόχος η Ελλάδα να βρίσκεται έως το 2030 στο ανώτερο 25% της Ευρώπης στις βασικές δεξιότητες των μαθητών. Ωστόσο, η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. προειδοποιεί ότι δεν πρέπει η εκπαιδευτική πολιτική να οδηγηθεί σε μία λογική «προετοιμασίας για την PISA».

Το κείμενο κλείνει με μία φράση που συμπυκνώνει τη βασική του θέση: «Η μεγάλη δοκιμασία δεν είναι η PISA. Είναι η καθημερινή Σχολική Αίθουσα».