Ανατροπές στην αγορά εργασίας: Τα πτυχία και η σημασία των δεξιοτήτων και της τεχνητής νοημοσύνης

Με ταχύτατους ρυθμούς μετασχηματίζεται η αγορά εργασίας, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη, η πράσινη μετάβαση και οι δημογραφικές αλλαγές δημιουργούν νέες απαιτήσεις για εργαζόμενους, επιχειρήσεις αλλά και εκπαιδευτικά συστήματα. Το βασικό ζήτημα πλέον δεν περιορίζεται στο πόσες θέσεις εργασίας δημιουργούνται ή χάνονται, αλλά στο κατά πόσο υπάρχουν οι κατάλληλες δεξιότητες για να καλυφθούν οι ανάγκες μιας οικονομίας που αλλάζει διαρκώς.

Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο του διεθνούς συνεδρίου Future Skills Sphere, που πραγματοποιήθηκε στο Ίδρυμα Ευγενίδου με τη συμμετοχή εκπροσώπων του ΟΟΣΑ, του Cedefop και ευρωπαϊκών οργανισμών. Σύμφωνα με τον Ελεύθερο Τύπο, κοινή διαπίστωση ήταν ότι ένα πτυχίο δεν αρκεί πλέον για ολόκληρη την επαγγελματική διαδρομή, με τη συνεχή αναβάθμιση και επικαιροποίηση των γνώσεων να αποκτά καθοριστική σημασία.

ΔΥΠΑ: 1.000 θέσεις εργασίας για άνεργους πτυχιούχους-Μισθός έως 1.250 ευρώ

Έως το 2030 θα έχει αλλάξει σχεδόν το 70% των δεξιοτήτων

Σύμφωνα με όσα επισήμανε ο επικεφαλής του OECD Centre for Skills, El Iza Mohamedou, οι οικονομίες μεταβάλλονται ταχύτερα από τα εκπαιδευτικά συστήματα. Ήδη, περίπου το ένα τρίτο των επιχειρηματικών επενδύσεων στις χώρες του ΟΟΣΑ κατευθύνεται σε άυλα περιουσιακά στοιχεία, όπως η γνώση, η καινοτομία και το λογισμικό.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η εκτίμηση ότι έως το 2030 σχεδόν το 70% των δεξιοτήτων που χρησιμοποιούνται στην εργασία θα έχει μεταβληθεί. Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού περιορίζει το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό, ενώ η πράσινη μετάβαση αυξάνει τη ζήτηση για εξειδικευμένο προσωπικό.

Πτυχία υπάρχουν, αλλά οι επιχειρήσεις δεν βρίσκουν εργαζόμενους

Η αύξηση του μορφωτικού επιπέδου δεν φαίνεται από μόνη της να λύνει το πρόβλημα. Σχεδόν ένας στους δύο νέους ενήλικες στις χώρες του ΟΟΣΑ διαθέτει πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, την ώρα που επιχειρήσεις εξακολουθούν να δυσκολεύονται να καλύψουν κρίσιμες ειδικότητες.

Σύμφωνα με την προσέγγιση του ΟΟΣΑ, το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στην αναντιστοιχία μεταξύ των δεξιοτήτων που παρέχει το εκπαιδευτικό σύστημα και εκείνων που χρειάζεται η αγορά εργασίας.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, οι συγκεκριμένες προκλήσεις εμφανίζονται ακόμη εντονότερες. Η μετάβαση των νέων από την εκπαίδευση στην εργασία εξακολουθεί να παρουσιάζει δυσκολίες, ενώ η αναντιστοιχία δεξιοτήτων παραμένει από τις υψηλότερες στην Ευρώπη.

Παράλληλα, καταγράφονται σημαντικές περιφερειακές ανισότητες. Οι ευκαιρίες απασχόλησης διαφέρουν αισθητά από περιοχή σε περιοχή, ενώ διαφοροποιήσεις παρουσιάζουν και τα ποσοστά των νέων που βρίσκονται εκτός εργασίας, εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Ενδεικτικά, τα ποσοστά αυτά κυμαίνονται από περίπου 14,6% στην Κρήτη έως 33,2% στα Ιόνια Νησιά, στοιχείο που αναδεικνύει την ανάγκη οι πολιτικές ανάπτυξης δεξιοτήτων να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περιφέρειας.

Το 37% εργάζεται σε θέσεις που δεν αξιοποιούν τα προσόντα του

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ότι περίπου το 37% των εργαζομένων στην Ελλάδα απασχολείται σε θέσεις που δεν αξιοποιούν πλήρως τις γνώσεις και τα προσόντα του.

Η συγκεκριμένη αναντιστοιχία έχει επιπτώσεις τόσο στους εργαζόμενους, περιορίζοντας τις δυνατότητες επαγγελματικής τους εξέλιξης, όσο και στις επιχειρήσεις, καθώς επηρεάζει την παραγωγικότητά τους.

Μεγάλες ελλείψεις σε πράσινες και ψηφιακές ειδικότητες

Ιδιαίτερη πίεση εμφανίζεται στις πράσινες και ψηφιακές δεξιότητες. Οι ανάγκες για προσωπικό στην καθαρή ενέργεια, στις ανανεώσιμες πηγές, στην πληροφορική και στην Τεχνητή Νοημοσύνη αυξάνονται ταχύτερα από τη διαθέσιμη προσφορά εργαζομένων.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι πράσινες θέσεις εργασίας στην Ελλάδα είναι σχεδόν δύο φορές δυσκολότερο να καλυφθούν σε σχέση με τον μέσο όρο της αγοράς, ενώ ακόμη μεγαλύτερες ελλείψεις εντοπίζονται στην πληροφορική και στις ψηφιακές τεχνολογίες.

Τι αλλάζει η Τεχνητή Νοημοσύνη

Σε ό,τι αφορά τους φόβους για μαζική αντικατάσταση εργαζομένων από την Τεχνητή Νοημοσύνη, τα μέχρι σήμερα δεδομένα που παρουσιάστηκαν δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα.

Η AI φαίνεται να μεταβάλλει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο εκτελείται η εργασία και λιγότερο τα ίδια τα επαγγέλματα. Ήδη χρησιμοποιείται για συγγραφή κειμένων, έρευνα, ανάλυση δεδομένων και προγραμματισμό, μετατοπίζοντας το βάρος στην απόκτηση δεξιοτήτων που θα επιτρέπουν στους εργαζόμενους να αξιοποιούν αποτελεσματικά τα νέα εργαλεία.

Microcredentials και διά βίου μάθηση

Απέναντι σε αυτές τις αλλαγές, οι ευρωπαϊκές πολιτικές στρέφονται σε τρεις βασικούς άξονες: διά βίου μάθηση, μικροδιαπιστευτήρια (microcredentials) και ποιοτική μαθητεία.

Τα microcredentials αποτελούν στοχευμένες πιστοποιήσεις συγκεκριμένων γνώσεων και δεξιοτήτων μέσα από σύντομα και ευέλικτα προγράμματα. Στόχος είναι να επιτρέπουν στους εργαζόμενους να αναβαθμίζουν ή να αλλάζουν δεξιότητες χωρίς να απαιτείται επιστροφή σε πολυετείς σπουδές.

Ήδη αξιοποιούνται σε τομείς με γρήγορες τεχνολογικές μεταβολές, όπως η πράσινη οικονομία, οι ψηφιακές τεχνολογίες και οι δημιουργικές βιομηχανίες, ενώ χρησιμοποιούνται και από επιχειρήσεις για την επιμόρφωση εργαζομένων ή ως κριτήριο προσλήψεων.

Ο ρόλος της μαθητείας

Κρίσιμος θεωρείται και ο ρόλος της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου το 60% των μαθητών επαγγελματικής εκπαίδευσης συμμετέχει σε προγράμματα μάθησης στον χώρο εργασίας, ενώ περίπου οκτώ στους δέκα βρίσκουν εργασία μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους.

Στην Ελλάδα, ωστόσο, καταγράφονται προβλήματα κατακερματισμού. Λειτουργούν δύο παράλληλα συστήματα μαθητείας, το ένα υπό το υπουργείο Εργασίας μέσω της ΔΥΠΑ και το άλλο υπό το υπουργείο Παιδείας, ενώ περιορισμένη παραμένει η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στον σχεδιασμό των σχετικών πολιτικών.

Η επόμενη ημέρα για εκπαίδευση και εργασία

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η προσαρμογή στις νέες ανάγκες δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικά προγράμματα κατάρτισης. Απαιτούνται ανανέωση των προγραμμάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης, επανακατάρτιση ενηλίκων, σύγχρονος επαγγελματικός προσανατολισμός και στενότερη συνεργασία με τις επιχειρήσεις.

Για την Ελλάδα, η αυξανόμενη ζήτηση για πράσινες και ψηφιακές ειδικότητες δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες, όμως το αποτέλεσμα θα κριθεί από το κατά πόσο οι νέες πολιτικές θα οδηγούν πράγματι περισσότερους νέους στην απασχόληση, θα επιτρέπουν στους εργαζόμενους να ανανεώνουν διαρκώς τις γνώσεις τους και θα βοηθούν τις επιχειρήσεις να βρίσκουν το εξειδικευμένο προσωπικό που χρειάζονται.