Σχολική διαμεσολάβηση: Σε ποιες τάξεις οι μαθητές θα έχουν τον… ρόλο ειρηνοποιού – Ο νέος θεσμός στα σχολεία και οι αντιδράσεις

Σχολική διαμεσολάβηση: Σε ποιες τάξεις οι μαθητές θα έχουν τον… ρόλο ειρηνοποιού – Ο νέος θεσμός στα σχολεία και οι αντιδράσεις

Πίνακας περιεχομένων

Η εναλλακτική επίλυση διαφορών με επίκεντρο τον μαθητή έρχεται και στα ελληνικά σχολεία, όμως οι εκπαιδευτικοί εκφράζουν τις ενστάσεις τους για τον νέο θεσμό, υποστηρίζοντας ότι επιχειρείται με αυτόν τον τρόπο να καλυφθούν οι ελλείψεις ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών.

Η σχολική διαμεσολάβηση, μία πρακτική που έχει υιοθετηθεί και στο εξωτερικό τις προηγούμενες δεκαετίες, στο πλαίσιο πρωτοβουλιών για την διαχείριση εντάσεων μεταξύ μαθητών αποτελεί πλέον νόμο και εφαρμόζεται σε ελληνικά σχολεία. Στόχος είναι η ενεργός συμμετοχή μαθητών στην επίλυση διαφορών μεταξύ ανηλίκων είτε εντός του σχολικού χώρου είτε σε ψηφιακό περιβάλλον, εφόσον αυτές επηρεάζουν τις σχέσεις εντός του σχολείου.

Η εφαρμογή του θεσμού έχει ήδη προκαλέσει ερωτήματα, με τους εκπαιδευτικούς να κάνουν λόγο για μία πρακτική που επιχειρεί να καλύψει πραγματικά κενά στα σχολεία.

Η Βίκυ Βασιλάτου, μέλος της ΟΛΜΕ, αναφέρει στο iPaideia ότι μια πρακτική που υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις θα μπορούσε να λειτουργήσει θετικά, κινδυνεύει να μετατραπεί σε υποκατάστατο της αναγκαίας επιστημονικής υποστήριξης των μαθητών.

«Θέλουν να εμφανίσουν ως καινοτομία την ανεπάρκειά τους», τονίζει χαρακτηριστικά, καταγγέλλοντας ότι επιχειρείται να καλυφθεί η έλλειψη ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών μέσα από διαδικασίες στις οποίες καλούνται να συμμετάσχουν τα ίδια τα παιδιά.

Τι είναι η σχολική διαμεσολάβηση και πώς θα λειτουργεί

Η σχολική διαμεσολάβηση περιλαμβάνεται στις νέες μορφές εναλλακτικής επίλυσης διαφορών που προβλέπει το πρόσφατο νομοθετικό πλαίσιο, με στόχο την πρόληψη και τη συναινετική αντιμετώπιση συγκρούσεων εντός της σχολικής κοινότητας.

Πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία μαθητές αναλαμβάνουν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τον ρόλο του διαμεσολαβητή, βοηθώντας συμμαθητές τους να επικοινωνήσουν και να αναζητήσουν μια κοινά αποδεκτή λύση σε μεταξύ τους διαφωνίες.

Ο θεσμός αφορά διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφορές και δυσκολίες επικοινωνίας χαμηλής έως μέσης έντασης, ακόμη και όταν αυτές εκδηλώνονται σε ψηφιακό περιβάλλον. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση προβλέπεται η συμμετοχή μαθητών της Δ’, Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού, ενώ στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση, θα συμμετέχουν οι  μαθητές όλων των τάξεων.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις που παρουσιάζονται για το νέο πλαίσιο, σε κάθε σχολική μονάδα που εφαρμόζει τον θεσμό συγκροτείται ομάδα τουλάχιστον δύο μαθητών-διαμεσολαβητών, υπό την εποπτεία συντονιστών που ορίζονται από τον Σύλλογο Διδασκόντων.

Ποιος είναι ο ρόλος του μαθητή-διαμεσολαβητη; Σύμφωνα με την νομοθεσία ορίζονται τουλάχιστον δύο μαθητές ως διαμεσολαβητές, εφόσον οι ίδιοι το επιθυμούν και χωρίς να προβλέπεται καμία κύρωση, αν αρνηθούν να αναλάβουν τον ρόλο. Η διαδικασία πρέπει είναι εμπιστευτική. Οι δύο πλευρές, στις οποίες έχει εμφανιστεί κάποια ένταση καθώς και ο ανήλικος διαμεσολαβητής δεν επιτρέπεται να κοινοποιούν τις μεταξύ τους διαδικασίες στους υπόλοιπους συμμαθητές ή σε εκπαιδευτικούς. Εξαίρεση αποτελεί η ενημέρωση των Συντονιστών, εφόσον ο μαθητής θεωρεί ότι μία πληροφορία μπορεί να συνιστά κίνδυνο για την υγεία ή την ασφάλεια των συμμαθητών του.

Η νομοθεσία ορίζει ότι οι μαθητές που έχουν αναλάβει τον ρόλο του διαμεσολαβητή θα πρέπει να ενεργούν με ανεξαρτησία και ουδετερότητα στη διαχείριση των εντάσεων αλλά και με αμεροληψία.

Για τους Συντονιστές προβλέπεται να παρακολουθούν ειδικά επιμορφωτικά προγράμματα διάρκειας τουλάχιστον 20 ωρών, ενώ η διαδικασία διαμεσολάβησης πραγματοποιείται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο του σχολείου, κατά τη διάρκεια του διαλείμματος.

Ωστόσο, η εφαρμογή του θεσμού προκαλεί ήδη ερωτήματα για το κατά πόσο οι προβλεπόμενες διαδικασίες επαρκούν ώστε να διασφαλιστεί η προστασία των παιδιών και η αποτελεσματική διαχείριση των συγκρούσεων.

«Χρησιμοποιούν τη διαμεσολάβηση για να καλύψουν την έλλειψη ψυχολόγων»

Η Βίκυ Βασιλάτου, μεταφέρει και την προσωπική της εμπειρία από σχολική μονάδα στην οποία είχε ήδη ενεργοποιηθεί αντίστοιχη διαδικασία διαμεσολάβησης.

Όπως εξηγεί, η βασική της αντίρρηση δεν αφορά την ίδια την ιδέα της ειρηνικής επίλυσης διαφορών, αλλά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρείται να εφαρμοστεί στα σχολεία, χωρίς, κατά την άποψή της, να εξασφαλίζονται οι αναγκαίες προϋποθέσεις.

«Ήμουν σε σχολείο που είχε ενεργοποιηθεί αυτό. Προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν μεθόδους που, κάτω από ένα ορισμένο πλαίσιο, θα μπορούσαν να παίξουν έναν θετικό ρόλο. Τις χρησιμοποιούν όμως για να καλύψουν την έλλειψη ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία», αναφέρει.

Η ίδια επισημαίνει ότι η επιτυχία μιας τέτοιας διαδικασίας προϋποθέτει την παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού, το οποίο θα μπορεί να καθοδηγεί ουσιαστικά τους μαθητές και να παρεμβαίνει όπου απαιτείται.

«Αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει αν είχες ένα ειδικευμένο προσωπικό. Ένα παιδί, για να παίξει αυτόν τον ρόλο, πρέπει να έχει σωστή καθοδήγηση», σημειώνει, εκφράζοντας την ανησυχία ότι οι μαθητές ενδέχεται να αναλάβουν ευθύνες που δεν αντιστοιχούν στην ηλικία και στις γνώσεις τους.

«Με ποια καθοδήγηση; Ποιου ειδικού και σε ποιο πλαίσιο;»

Σχετικά με τον θεσμό εμφανίζεται ιδιαίτερα αιχμηρή, αμφισβητώντας κατά πόσο είναι σε θέση οι μαθητές αυτών των ηλικιών να διαχειριστούν σύνθετες διαπροσωπικές καταστάσεις.

«Οι μαθητές ως διαμεσολαβητές είναι για γέλια και για κλάματα», δηλώνει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι στο σχολείο όπου εργαζόταν υπήρχε εκπαιδευτικός που είχε παρακολουθήσει σχετικά σεμινάρια, χωρίς αυτό να αίρει τις αντιρρήσεις που είχαν εκφραστεί για την εφαρμογή της πρακτικής.

«Εμείς είχαμε μια εκπαιδευτικό που είχε κάνει κάποια σεμινάρια, αλλά διαφωνούσαμε με αυτήν την πρακτική», αναφέρει.

«Το να τραβάς έξω από την τάξη, την ώρα του μαθήματος, μαθητές για να παίξουν αυτόν τον ρόλο… Με ποια καθοδήγηση; Ποιου ειδικού και σε ποιο πλαίσιο; Ο μαθητής αυτός τι γνώσεις έχει;», διερωτάται.

Η εκπρόσωπος της ΟΛΜΕ υπογραμμίζει ότι η διαχείριση μιας σύγκρουσης δεν αποτελεί μια απλή διαδικασία, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται ανήλικοι, καθώς πίσω από μια φαινομενικά συνηθισμένη διαφωνία μπορεί να υπάρχουν πολύ πιο σύνθετα προβλήματα.

«Μπορεί ένα παιδί να εμπλακεί άθελά του σε πολύ πιο δύσκολες καταστάσεις»

Ένα ακόμα θέμα που θέτει η κ. Βασιλάτου αφορά την προστασία των ίδιων των μαθητών που καλούνται να λειτουργήσουν ως διαμεσολαβητές.

Όπως προειδοποιεί, ένα παιδί ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπο με καταστάσεις τις οποίες δεν έχει ούτε την εμπειρία ούτε την επιστημονική κατάρτιση να διαχειριστεί.

«Μπορεί να εμπλακεί ένα παιδί άθελά του σε πολύ πιο δύσκολες καταστάσεις. Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη; Δεν είναι σοβαρά πράγματα αυτά», τονίζει.

Σύμφωνα με την ίδια, η συμμετοχή μαθητών σε τέτοιες διαδικασίες μπορεί να τους εκθέσει σε ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες, εφόσον δεν υπάρχει ουσιαστική επιστημονική υποστήριξη και σαφής καθορισμός των ορίων του ρόλου τους.

«Εκθέτεις το παιδί σε πολύ δύσκολες καταστάσεις. Αυτός που καθοδηγεί μια τέτοια διαδικασία με τι γνώσεις το κάνει;», διερωτάται, θέτοντας ευθέως ζήτημα επάρκειας της καθοδήγησης.

Παράλληλα, η τοποθέτησή της αναδεικνύει ένα κρίσιμο ερώτημα για την εφαρμογή του νέου θεσμού: πώς θα διασφαλίζεται ότι οι μαθητές-διαμεσολαβητές δεν θα εμπλέκονται σε περιστατικά που υπερβαίνουν τις δυνατότητές τους και απαιτούν παρέμβαση εξειδικευμένων επαγγελματιών;

«Δεν μπορούν τα παιδιά να “καθαρίζουν” για τις ανεπάρκειες του συστήματος»

Η Βίκυ Βασιλάτου συνδέει ευθέως τη σχολική διαμεσολάβηση με το ευρύτερο ζήτημα της υποστελέχωσης των σχολείων σε επιστημονικό προσωπικό.

Κατά την άποψή της, η αντιμετώπιση των συγκρούσεων και των δυσκολιών στις σχέσεις των μαθητών δεν μπορεί να στηρίζεται στην ανάθεση πρόσθετων ευθυνών στα ίδια τα παιδιά, όταν τα σχολεία έχουν ανάγκη από σταθερή παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών.

«Δεν μπορούν τα παιδιά να “καθαρίζουν” για τις ανεπάρκειες του συστήματος», υπογραμμίζει, ασκώντας έντονη κριτική στη λογική με την οποία, όπως υποστηρίζει, προωθούνται τέτοιες πρωτοβουλίες.

Η ίδια θεωρεί ότι η παρουσία εξειδικευμένων επιστημόνων είναι απαραίτητη, όχι μόνο για την αντιμετώπιση περιστατικών σύγκρουσης, αλλά και για την ουσιαστική πρόληψη προβλημάτων μέσα στη σχολική κοινότητα.

«Για τα μάτια του κόσμου γίνονται αυτά. Αυτά πρέπει να τα κάνουν ειδικοί», καταλήγει.

Οι επισημάνσεις της αναδεικνύουν τον προβληματισμό για τη σχέση ανάμεσα στις νέες παιδαγωγικές πρακτικές και στις πραγματικές δυνατότητες των σχολικών μονάδων να τις υποστηρίξουν.

Το ζητούμενο, πλέον, δεν είναι μόνο εάν η σχολική διαμεσολάβηση μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ μαθητών, αλλά και εάν θα εφαρμοστεί με επαρκή επιστημονική εποπτεία, σαφή όρια και ουσιαστικές εγγυήσεις προστασίας των παιδιών ή εάν, όπως καταγγέλλει η Βίκυ Βασιλάτου, θα χρησιμοποιηθεί για να καλύψει διαχρονικές ελλείψεις του εκπαιδευτικού συστήματος.

Ακολουθείστε το iPaideia.gr στο Google News

Tελευταίες Ειδήσεις για την Παιδεία και την εργασία στο iPaideia.gr