Αποκαλύψεις για τα μη κρατικά πανεπιστήμια: Γιατί οι αποφάσεις του ΣτΕ ανοίγουν νέο μέτωπο για τις πιστοποιήσεις

Νέα δεδομένα για τη λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα δημιουργούν οι πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, με το ενδιαφέρον να μεταφέρεται πλέον στα επτά νέα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ) που αδειοδοτήθηκαν στα τέλη Ιουλίου.

Κρίσιμα αποσπάσματα από το σκεπτικό των αποφάσεων 1167-1170/2026 του ΣτΕ, τα οποία αφορούν τις υποθέσεις δύο ιδιωτικών πανεπιστημίων, αναδεικνύουν προβλήματα τόσο στη διαδικασία ελέγχου των κτιριακών προϋποθέσεων όσο και, κυρίως, στο κανονιστικό πλαίσιο που χρησιμοποιήθηκε για την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών, σύμφωνα με Το Βήμα.

Ο καθηγητής Διοικητικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών Παναγιώτης Λαζαράτος, ο οποίος είχε προσφύγει για τις συγκεκριμένες υποθέσεις, ζήτησε από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) τους φακέλους των επτά νέων ΝΠΠΕ. Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι εάν τα προγράμματα σπουδών τους μπορούν να πιστοποιηθούν με το ίδιο κανονιστικό πλαίσιο που βρέθηκε στο επίκεντρο της δικαστικής κρίσης.

Δεν αμφισβητείται η συνταγματικότητα του θεσμού

Οι νέες αποφάσεις δεν ανατρέπουν την προηγούμενη κρίση της Ολομέλειας του ΣτΕ σχετικά με τη συνταγματικότητα των μη κρατικών πανεπιστημίων.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας επαναλαμβάνει ότι το νομοθετικό πλαίσιο για τη σύσταση, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των ΝΠΠΕ είναι συμβατό με το Σύνταγμα, το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας.

Παράλληλα, απορρίπτεται ο ισχυρισμός ότι απαιτείται ξεχωριστή πράξη αναγνώρισης κάθε προγράμματος σπουδών από το μητρικό πανεπιστήμιο. Κατά το ΣτΕ, η αναγνώριση καλύπτεται από την εκπαιδευτική συμφωνία που έχει συναφθεί ανάμεσα στο πανεπιστήμιο του εξωτερικού και το παράρτημά του στην Ελλάδα.

Συνεπώς, το κρίσιμο ζήτημα που αναδεικνύουν οι αποφάσεις δεν αφορά τη συνταγματικότητα του θεσμού, αλλά τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε στην πράξη το θεσμικό πλαίσιο.

Οι κτιριολογικές πλημμέλειες που εντοπίστηκαν

Σε περιπτώσεις ιδιωτικών πανεπιστημίων, ο ΕΟΠΠΕΠ είχε διαπιστώσει «σοβαρές κτιριολογικές πλημμέλειες».

Μεταξύ άλλων, είχαν εντοπιστεί αδήλωτοι όροφοι, χώροι ακατάλληλοι για διδασκαλία και ψυχαγωγία, έλλειψη κλιμακοστασίου για άτομα με αναπηρία, ημιτελείς κατασκευές, καθώς και κατασκευαστικά υλικά που βρίσκονταν μέσα σε αίθουσες διδασκαλίας.

Σε άλλη περίπτωση, οι αποκλίσεις αφορούσαν ζητήματα στατικότητας, πυρασφάλειας, πρόσβασης ΑμεΑ, αλλά και φυσικού φωτισμού και αερισμού.

Το κρίσιμο νομικό ζήτημα, ωστόσο, δεν ήταν ότι το ίδιο το ΣτΕ έκρινε τα συγκεκριμένα κτίρια ακατάλληλα. Μετά τις παρατηρήσεις του ΕΟΠΠΕΠ και την προθεσμία που είχε δοθεί για συμμόρφωση, δεν ακολούθησε η απαιτούμενη διαπιστωτική πράξη που θα επιβεβαίωνε ότι πληρούνταν πλέον οι προβλεπόμενες κτιριολογικές προϋποθέσεις.

Η συγκεκριμένη παράλειψη χαρακτηρίστηκε από το Δικαστήριο «ουσιώδης πλημμέλεια» της διαδικασίας αδειοδότησης.

ΣτΕ: Αόριστα τα κριτήρια για την πιστοποίηση των προγραμμάτων

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά το σκέλος των αποφάσεων που αφορά την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών.

Το ΣτΕ εξέτασε παρεμπιπτόντως την απόφαση 48136/17.12.2024 της ΕΘΑΑΕ, με την οποία είχαν καθοριστεί τα κριτήρια, οι δείκτες και οι προϋποθέσεις για την πιστοποίηση των προπτυχιακών προγραμμάτων των ΝΠΠΕ.

Σύμφωνα με το σκεπτικό των αποφάσεων, σε αρκετά σημεία το συγκεκριμένο πλαίσιο περιορίζεται στην περιγραφή γενικών διαδικασιών και πολιτικών, χωρίς να εξειδικεύει επαρκώς τις προϋποθέσεις με βάση τις οποίες η διοίκηση καλείται να αξιολογήσει την ποιότητα ενός προγράμματος σπουδών.

Χαρακτηριστικό είναι το ζήτημα της «καταλληλότητας» της δομής και της οργάνωσης των προγραμμάτων. Η ΕΘΑΑΕ απαιτεί από το ΝΠΠΕ την εφαρμογή διαδικασιών που θα αναδεικνύουν την καταλληλότητα, χωρίς όμως, κατά το ΣτΕ, να προσδιορίζεται επαρκώς τι ακριβώς θεωρείται «καταλληλότητα» και ποιες συγκεκριμένες προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν για να διαπιστωθεί.

«Γενικότητα» και «αυτοαναφορικότητα»

Ακόμη πιο σημαντική είναι η συνολική αξιολόγηση του κανονιστικού πλαισίου από το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Στις αποφάσεις γίνεται λόγος για «γενικότητα» και, σε ορισμένες περιπτώσεις, «αυτοαναφορικότητα», ενώ ως ουσιώδης χαρακτηρίζεται η παράλειψη θέσπισης ειδικών και συγκεκριμένων ποσοτικών και ποιοτικών κριτηρίων.

Το ΣτΕ καταλήγει ότι η συγκεκριμένη κανονιστική πράξη της ΕΘΑΑΕ «κείται εκτός νομοθετικής εξουσιοδοτήσεως». Ως αποτέλεσμα, οι προσβαλλόμενες πιστοποιήσεις ακυρώνονται λόγω έλλειψης του απαιτούμενου κανονιστικού ερείσματος.

Η κρίση αυτή διαφοροποιείται ως προς το αντικείμενό της από την προηγούμενη απόφαση 1920/2025 της Ολομέλειας. Τότε είχε εξεταστεί εάν ο νομοθέτης μπορούσε να αναθέσει στην ΕΘΑΑΕ την εξειδίκευση των κριτηρίων. Οι νεότερες αποφάσεις εξετάζουν εάν η ίδια η Αρχή άσκησε επαρκώς αυτή την αρμοδιότητα κατά την πιστοποίηση των συγκεκριμένων προγραμμάτων, με το Γ΄ Τμήμα να απαντά αρνητικά.

Στο επίκεντρο τώρα τα επτά νέα ΝΠΠΕ

Οι εξελίξεις στρέφουν πλέον το ενδιαφέρον στα επτά ΝΠΠΕ που αδειοδοτήθηκαν στις 29 Ιουλίου.

Πρόκειται για τα Georgetown University Ελλάδος, Iowa State University/Αμερικανική Γεωργική Σχολή, Roger Williams University/Deree, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, Université Sorbonne Paris Nord/IdEF, University of Essex/Aegean College και University of Derby/Mediterranean College.

Στις 14 Αυγούστου, ο Παναγιώτης Λαζαράτος υπέβαλε αίτημα προς την ΕΘΑΑΕ για τη χορήγηση των φακέλων τους, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν τα 11 κριτήρια της απόφασης 48136/2024 πρόκειται να χρησιμοποιηθούν ως κανονιστική βάση για την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών τους.

Η συγκεκριμένη απόφαση, η οποία έχει δημοσιευθεί στο ΦΕΚ 6957/Β΄/18.12.2024, περιλαμβάνει το πρότυπο κριτηρίων, δεικτών και προϋποθέσεων για την πιστοποίηση των προπτυχιακών προγραμμάτων των ΝΠΠΕ. Μεταξύ άλλων, αφορά τον στρατηγικό προγραμματισμό, την πολιτική ποιότητας, τον σχεδιασμό των προγραμμάτων, τη διδασκαλία, την αξιολόγηση των φοιτητών και το διδακτικό προσωπικό.

Το κρίσιμο ερώτημα για τις νέες πιστοποιήσεις

Ο Παναγιώτης Λαζαράτος υποστηρίζει ότι μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ απαιτείται η δημιουργία νέου κανονιστικού πλαισίου από την ΕΘΑΑΕ, εκτιμώντας ότι η Αρχή δεν μπορεί να προχωρήσει σε νέες πιστοποιήσεις στηριζόμενη στην απόφαση 48136/2024.

Το ενδιαφέρον στρέφεται επομένως στην επόμενη κίνηση της ΕΘΑΑΕ και στο κατά πόσο το υφιστάμενο πλαίσιο μπορεί να εξακολουθήσει να αποτελεί τη βάση για τις νέες πιστοποιήσεις.

Εφόσον αυτό δεν είναι δυνατό, το επόμενο κρίσιμο ζήτημα είναι με ποιο νέο ή αναθεωρημένο σύστημα συγκεκριμένων ποσοτικών και ποιοτικών κριτηρίων θα αξιολογηθούν τα προγράμματα σπουδών των επτά νέων ΝΠΠΕ, τα οποία προετοιμάζονται να λειτουργήσουν το επόμενο ακαδημαϊκό έτος.

Με πληροφορίες από Το Βήμα