ΟΟΣΑ: «Καμπανάκι» για τη στήριξη των οικογενειών με παιδιά – Στο επίκεντρο επίδομα παιδιού και φοροελαφρύνσεις

Οι διαπιστώσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει της ΔΕΘ, καθώς στο κυβερνητικό τραπέζι βρίσκεται ένα νέο πακέτο μέτρων για τις οικογένειες και το δημογραφικό.

Ο Οργανισμός αναγνωρίζει ότι οι οικογενειακές παροχές αποτελούν βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της φτώχειας και την οικονομική στήριξη των νοικοκυριών. Παράλληλα, όμως, ασκεί κριτική στη σημερινή δομή των επιδομάτων στην Ελλάδα, θέτοντας ερωτήματα τόσο για το ύψος της ενίσχυσης όσο και για τον τρόπο με τον οποίο αυτή κατανέμεται ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.

Στο επίκεντρο το επίδομα παιδιού

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο επίδομα παιδιού, το οποίο σήμερα κυμαίνεται από 28 έως 70 ευρώ ανά παιδί, ανάλογα με το εισόδημα της οικογένειας.

Ο ΟΟΣΑ έχει ήδη εξετάσει δύο εναλλακτικές παρεμβάσεις ίδιου δημοσιονομικού κόστους: αύξηση του επιδόματος παιδιού κατά 30%, η οποία θα ωφελούσε περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα, ή αύξηση της φορολογικής έκπτωσης για τα παιδιά κατά 76%, που θα είχε μεγαλύτερο όφελος για τη μεσαία τάξη.

Η δεύτερη επιλογή έχει μικρότερη επίδραση στα πολύ χαμηλά εισοδήματα, καθώς τα νοικοκυριά με μικρή ή μηδενική φορολογική υποχρέωση δεν μπορούν να αξιοποιήσουν πλήρως μια αυξημένη φορολογική έκπτωση.

Γιατί ο ΟΟΣΑ ασκεί κριτική στη σημερινή δομή

Ένα από τα σημεία στα οποία επικεντρώνεται η έκθεση είναι η διαφοροποίηση του επιδόματος ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η ενίσχυση για το τρίτο παιδί είναι διπλάσια από εκείνη που αντιστοιχεί σε καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά, χωρίς να προκύπτει με σαφήνεια η λογική αυτής της μεγάλης διαφοροποίησης.

ΔΕΘ: Έρχεται αύξηση στο επίδομα παιδιού; Το επικρατέστερο σενάριο

Το ζήτημα συνδέεται άμεσα και με το δημογραφικό, καθώς ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα βρίσκεται στα 1,2 παιδιά ανά γυναίκα, από 2,4 το 1970, σημαντικά χαμηλότερα τόσο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ όσο και από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού, που υπολογίζεται στα 2,1 παιδιά.

Κριτική διατυπώνεται και για την κλιμάκωση του επιδόματος γέννησης, με τον Οργανισμό να επισημαίνει ότι δεν είναι σαφώς τεκμηριωμένη η αποτελεσματικότητα μιας αυξανόμενης κλίμακας ποσών ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.

Χαμηλότερη στήριξη σε σχέση με άλλες χώρες

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η οικονομική ενίσχυση που παρέχει το ελληνικό φορολογικό και προνοιακό σύστημα στις εργαζόμενες οικογένειες με παιδιά είναι χαμηλότερη σε σχέση με αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Στα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, η στήριξη στην Ελλάδα βρίσκεται κοντά στα επίπεδα της Γαλλίας και της Ισπανίας, αλλά υπολείπεται σημαντικά της Γερμανίας και της Πολωνίας.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση για τις οικογένειες μεσαίου εισοδήματος, όπου, σύμφωνα με την ανάλυση, η ενίσχυση που προσφέρει το ελληνικό σύστημα είναι χαμηλότερη από όλες τις χώρες που χρησιμοποιήθηκαν στη συγκεκριμένη σύγκριση.

Επίδομα θέρμανσης 2026 2027: Το χρονοδιάγραμμα των πληρωμών

Τι παίρνει μια οικογένεια χαμηλού εισοδήματος

Για ένα ζευγάρι χαμηλού εισοδήματος στην Ελλάδα, η ύπαρξη ενός παιδιού οδηγεί σε καθαρό εισόδημα περίπου 10% υψηλότερο σε σχέση με ένα αντίστοιχο ζευγάρι χωρίς παιδιά.

Με δύο παιδιά η διαφορά ανεβαίνει στο 19%, ενώ με την απόκτηση τρίτου παιδιού φτάνει στο 37%.

Η αύξηση προέρχεται κυρίως από το επίδομα παιδιού και σε μικρότερο βαθμό από φορολογικές πιστώσεις. Ενδεικτικά, ένα ζευγάρι χαμηλού εισοδήματος χωρίς παιδιά αυξάνει το ετήσιο καθαρό εισόδημά του κατά 909 ευρώ με την απόκτηση του πρώτου παιδιού.

Οι αντίστοιχες διαφορές είναι πολύ μεγαλύτερες σε ορισμένες άλλες χώρες. Στην Πολωνία, για παράδειγμα, η αύξηση του καθαρού εισοδήματος φτάνει το 27% για ένα παιδί, το 69% για δύο και το 107% για τρία παιδιά.

Μικρό το όφελος για τη μεσαία τάξη

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα για τα νοικοκυριά της μεσαίας τάξης.

Στην Ελλάδα, ένα ζευγάρι με έναν εργαζόμενο που αμείβεται με τον μέσο μισθό και έχει δύο παιδιά διαθέτει καθαρό εισόδημα μόλις 5,4% υψηλότερο από ένα αντίστοιχο ζευγάρι χωρίς παιδιά. Σε απόλυτους αριθμούς, η διαφορά αντιστοιχεί σε 1.015 ευρώ τον χρόνο.

Στη Γερμανία, αντίστοιχη οικογένεια με δύο παιδιά έχει καθαρό εισόδημα περίπου 14% υψηλότερο, με την ενίσχυση να αντιστοιχεί σε 6.272 ευρώ, ενώ στην Πολωνία η διαφορά φτάνει το 38% ή περίπου 6.526 ευρώ.

Κατά την ανάλυση του ΟΟΣΑ, επομένως, η σημερινή στήριξη για μια ελληνική οικογένεια μεσαίου εισοδήματος είναι τόσο περιορισμένη ώστε να έχει μικρή ουσιαστική επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημά της.

Οι οικογενειακές δαπάνες κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο

Η εικόνα αποτυπώνεται και στις συνολικές δημόσιες δαπάνες. Οι δαπάνες για οικογενειακές παροχές στην Ελλάδα ανέρχονταν το 2021 στο 1,7% του ΑΕΠ, ποσοστό χαμηλότερο από τους μέσους όρους τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και του ΟΟΣΑ.

Την ίδια στιγμή, τα οικογενειακά επιδόματα έχουν παραμείνει αμετάβλητα τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ ο αριθμός των δικαιούχων περιορίζεται λόγω της αύξησης των ονομαστικών εισοδημάτων, αφήνοντας αδιάθετους πόρους στον προϋπολογισμό του ΟΠΕΚΑ.

Τι μπορεί να αλλάξει στη ΔΕΘ

Οι συστάσεις του ΟΟΣΑ έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση επεξεργάζεται τις παρεμβάσεις που θα παρουσιαστούν στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, με το δημογραφικό και την οικονομική στήριξη των οικογενειών να βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα.

Σε συνδυασμό με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Δημογραφικό 2025–2035, οι προτάσεις για αύξηση του επιδόματος παιδιού και ενίσχυση των φορολογικών ελαφρύνσεων δημιουργούν νέα δεδομένα για τις παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να ανακοινωθούν.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στο εάν το νέο πακέτο θα περιλαμβάνει αυξήσεις στα οικογενειακά επιδόματα, μεγαλύτερες φοροελαφρύνσεις για γονείς ή έναν συνδυασμό των δύο, αλλά και στο κατά πόσο οι αλλαγές θα ενισχύσουν περισσότερο τις οικογένειες της μεσαίας τάξης, τις οποίες ο ΟΟΣΑ εντοπίζει ως μία από τις κατηγορίες που σήμερα λαμβάνουν συγκριτικά περιορισμένη στήριξη.