Δημογραφικό και λουκέτο στα σχολεία: Η κατάρρευση των γεννήσεων και το τίμημα για γονείς και εκπαιδευτικούς

Η τελευταία έκθεση του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) κατέγραψε με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο την δραματική υποχώρηση των γεννήσεων στην Ελλάδα, με μείωση κατά 42% μεταξύ 2009 και 2024, παρά τις αρκετές διαφοροποιήσεις ανά περιοχή.

Η έκθεση αυτή έρχεται σε μία περίοδο που πανελλαδικά οι Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης ανακοινώνουν αναστολές σχολείων λόγω μειωμένου αριθμού μαθητών, ενώ γονείς και εκπαιδευτικοί καταγγέλλουν συγχωνεύσεις , που εκτοξεύουν τον συνολικό αριθμό μαθητών σε τμήματα στους 27.

Ενδεικτικά, σχετικά με τις αναστολές, το πρώτο σχολικό κουδούνι δεν χτύπησε σε 21 σχολικές μονάδες στη Θεσσαλία και σε 26 σχολεία στην Πελοπόννησο.

30.000 λιγότεροι μαθητές

Το οξύ δημογραφικό πρόβλημα όπως αποτυπώνεται τις τελευταίες δεκαετίες έχει απασχολήσει και το Υπουργείο Παιδείας, το οποίο παρατήρησε μια σημαντική μείωση στις εγγραφές μαθητών στην Α’ Δημοτικού.

«Τα τελευταία 10 χρόνια είχαμε 30.000 λιγότερα παιδιά εγγεγραμμένα στην Α‘ Δημοτικού» ανέφερε σε πρόσφατες δηλώσεις της η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη.

Η ίδια πάντως υποστήριξε ότι παρά τις δημογραφικές πιέσεις, υποχρέωση της Πολιτείας είναι να κρατάει τα σχολεία ανοιχτά, ειδικά σε απομακρυσμένες περιοχές ακόμα κι αν φοιτά μόνο ένα παιδί, χαρακτηρίζοντας το κλείσιμο σχολικών μονάδων «έσχατη λύση».

Αντιδρούν εκπαιδευτικοί και γονείς

Στον αντίποδα, οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς βλέπουν σκωπτικά τις δηλώσεις της πολιτικής ηγεσίας, υποστηρίζοντας ότι πολλές φορές το δημογραφικό ζήτημα αποτελεί ένα βολικό πρόσχημα για να κλείσουν σχολεία.

«Η μείωση του μαθητικού πληθυσμού είναι μια πραγματικότητα», όμως σε αρκετές περιπτώσεις προηγείται το κλείσιμο σχολείων από τη μείωση τμημάτων. Δεν πρέπει η μείωση του μαθητικού πληθυσμού να αποτελεί πρόσχημα για την πρόωρη κατάργηση σχολείων που μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν», ανέφερε σε πρόσφατη συνέντευξή του ο αντιπρόεδρος της ΟΛΜΕ, Νικηφόρος Κωνσταντίνου.

«Πέρυσι τον  Σεπτέμβριο όλα τα δημοτικά της χώρας έχασαν από ένα τμήμα. Αυτό μπορεί να σημαίνει από έναν, δύο ή τρεις μαθητές στα πιο μικρά σχολεία, μέχρι 15-20 μαθητές στα μεγαλύτερα. Αυτό μας ανησυχεί όχι μόνο σαν κλάδο αλλά και εθνικά», συνέχισε.

Η σχολική χρονιά έχει ήδη ξεκινήσει με κινητοποιήσεις και διαμαρτυρίες όχι μόνο για τις αναστολές σχολικών μονάδων, οι οποίες αναγκάζουν μαθητές, ειδικά σε απομακρυσμένες περιοχές- να διανύουν αρκετά χιλιόμετρα για να πάνε σε κάποιο άλλο σχολείο, αλλά και για τις συγχωνεύσεις τμημάτων, ακόμα και σε πολυπληθείς δήμους της Αθήνας.

Πριν λίγες ημέρες, στη Νέα Σμύρνη γονείς και εκπαιδευτικοί διαμαρτυρήθηκαν έντονα για τις συγχωνεύσεις τμημάτων με 27 μαθητές ανά τάξη, χαρακτηρίζοντας τις σχολικές αίθουσες «κλουβιά».

Μόλις 5 από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες είχαν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους

Πίσω στο δημογραφικό ζήτημα, η περιφέρεια μαστίζεται από τη μείωση των γεννήσεων, με πολλούς νομούς να ερημώνουν. Ειδικότερα, σε έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας, Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία και Φλώρινα — η μείωση των γεννήσεων ξεπέρασε το 50%. Σε ακόμη δέκα Νομούς, η πτώση κυμάνθηκε μεταξύ 45% και 50%.

Σύμφωνα με την ανάλυση των στοιχείων του ΙΔΕΜ, οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν μεταξύ 2009 και 2024 κατά 42%, από 117,44 χιλιάδες σε 68,31 χιλιάδες.

Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη. Οι γεννήσεις, που ανέρχονταν κατά μέσο όρο στις 148.000 το 1979-1980, περιορίστηκαν στις περίπου 67.000 το 2024-2025.

Ταυτόχρονα, η μέση ηλικία απόκτησης παιδιών αυξήθηκε κατά σχεδόν έξι χρόνια, από τα 26,2 στα 32,2 έτη.

Η πτώση αποτυπώνεται και στη γονιμότητα. Όπως επισημαίνεται, οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο 2 παιδιά, ενώ για όσες γεννήθηκαν γύρω στο 1985 ο αντίστοιχος αριθμός υποχώρησε κάτω από το 1,5.

Ένας ακόμα παράγοντας που συνέβαλε στη μεγάλη πτώση των γεννήσεων είναι, σύμφωνα με τη μελέτη, η συρρίκνωση του πληθυσμού των γυναικών σε αναπαραγωγικές ηλικίες.

Το πλήθος των γυναικών 25 έως 44 ετών μειώθηκε κατά σχεδόν 480.000 ή 28%.

Η εξέλιξη αποδίδεται κυρίως στο γεγονός ότι φτάνουν πλέον σε αναπαραγωγική ηλικία μικρότερες γενιές, ως συνέπεια της πτώσης των γεννήσεων που είχε ήδη αρχίσει μετά το 1980. Δευτερευόντως, σύμφωνα με τον ερευνητή, συνέβαλε και το αρνητικό μεταναστευτικό ισοζύγιο στις συγκεκριμένες ηλικίες μετά το 2010.

Τι αναμένεται τα επόμενα χρόνια

Η μελέτη περιλαμβάνει και μία ιδιαίτερα σημαντική εκτίμηση για την επόμενη εικοσαετία. Σύμφωνα με αυτή, ο ρυθμός μείωσης του πληθυσμού των γυναικών ηλικίας 25-44 ετών αναμένεται να επιβραδυνθεί.

Ωστόσο, ελλείψει θετικού μεταναστευτικού ισοζυγίου, οι γεννήσεις την περίοδο 2026-2045 εκτιμάται ότι θα κινηθούν, με σχετικά μικρές διακυμάνσεις, γύρω από τις 65.000 ετησίως.