Έρευνα ΚΑΝΕΠ-ΓΣΕΕ για εκπαιδευτικούς: Εργασιακή ανασφάλεια και μισθολογική καθίζηση παρά το υψηλό μορφωτικό επίπεδο

Το σχολικό κουδούνι στα σχολεία αναλώνεται κάθε χρόνο σε αριθμούς και στατιστικές. Ποιο είναι όμως το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται να εργαστούν οι εκπαιδευτικοί στην Ελλάδα;

Αβεβαιότητα, χαμηλοί μισθοί, υπερωρίες και ποιοτική υποβάθμιση που οδηγεί ακόμα και σε επιδείνωση της υγείας. Τα παραπάνω αποτελέσματα καταγράφονται γλαφυρά στην έρευνα της ΚΑΝΕΠ-ΓΣΕΕ «Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού στη σύγχρονη Ελλάδα: Στελέχωση, ποιότητα της εργασίας, ελκυστικότητα», που παρουσιάστηκε χθες στην εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν το Κέντρο και η ΟΙΕΛΕ στην Θεσσαλονίκη με θέμα «Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού στη σύγχρονη Ελλάδα: κρίση, προκλήσεις, προοπτικές».

Με μία βαλίτσα στο χέρι

Ο Σεπτέμβριος είναι ο μήνας που κάθε πολιτική ηγεσία «τρέχει» να καλύψει τις ελλείψεις στη σχολική τάξη. Όπως καταγράφουν τα στοιχεία που παρουσίασε η ΚΑΝΕΠ-ΓΣΕΕ, ο ρόλος του αναπληρωτή, που καλείται να «κλείσει» κενά, έχει πλέον επεκταθεί στο να καλύπτει πλέον σταθερά πάγιες λειτουργικές ανάγκες.

Στα νηπιαγωγεία οι αναπληρωτές αποτελούν το 33,1% του προσωπικού, στα δημοτικά το 25,6%, στην επαγγελματική εκπαίδευση το 24,2%, στα γυμνάσια το 21,2% και στα γενικά λύκεια το 14,3%. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι περιστασιακή. Στα γυμνάσια, μεταξύ 2015 και 2024, οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί μειώθηκαν κατά 13% ενώ οι αναπληρωτές αυξήθηκαν κατά 403,3%.

Με μια βαλίτσα στο χέρι, διαφορετικό προορισμό κάθε χρόνο, χαμηλό μισθό, οι αναπληρωτές έχουν να ανταποκριθούν σε μία σειρά από προκλήσεις, εν μέσω εργασιακής αβεβαιότητας για το αν θα προσληφθούν γι’ ακόμα μία χρονιά.

Το εργασιακό περιβάλλον δεν είναι καλύτερο ούτε για τους μόνιμους εκπαιδευτικούς του Δημοσίου ή όσους έχουν απορροφηθεί στην ιδιωτική εκπαίδευση. Στον ιδιωτικό τομέα η μερική απασχόληση φτάνει το 60,9% στην κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο) και το 45,3% στην ανώτερη (Λύκειο).

Για τους εκπαιδευτικούς τόσο του Δημοσίου όσο και του ιδιωτικού τομέα, η παραβίαση του ωραρίου, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας είναι συχνή και συνοδεύεται από μεγάλο φόρτο εργασίας, χωρίς απαραίτητα να συνοδεύεται από επιπλέον αμοιβή.

Μισθολογική υποβάθμιση

Παρά τις μη ελκυστικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού, η έρευνα υπογραμμίζει μία ακόμα πτυχή που οδηγεί στην υποβάθμιση.

Οι αποδοχές των εκπαιδευτικών είναι σημαντικά χαμηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ αλλά και από αυτόν του ΟΟΣΑ. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση αντιστοιχούν περίπου στο 69% των αποδοχών άλλων εργαζομένων με πτυχίο και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, το ποσοστό αυτό είναι ελαφρώς υψηλότερο στο 72%.

Ιδίως για όσους ξεκινούν στο επάγγελμα, το μισθολογικό κίνητρο είναι ισχνό. Ο αρχικός θεσμοθετημένος μισθός στην κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ανέρχεται σε 23.363 δολάρια σε όρους αγοραστικής δύναμης (στοιχεία ΟΟΣΑ), έναντι 45.923 στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Επιπλέον, η πραγματική του αξία μειώθηκε κατά 6,2% την περίοδο 2015-2024.

Υψηλό μορφωτικό επίπεδο χωρίς αντίκρισμα

Το οξύμωρο στην περίπτωση των εκπαιδευτικών είναι ότι ενώ το εργατικό δυναμικό της εκπαίδευσης διακρίνεται για το υψηλό μορφωτικό του επίπεδο, οι αποδοχές του δεν προσαρμόζονται σε αυτό.

Όπως δείχνει η έρευνα το ποσοστό των εκπαιδευτικών με μεταπτυχιακό είναι ιδιαίτερα υψηλό. Στα Γυμνάσια και τα Λύκεια, οι εκπαιδευτικοί είναι κάτοχοι μεταπτυχιακού σε ποσοστό 14,7% και 16,2% αντίστοιχα.

Επιπλέον, η συμμετοχή στη συνεχιζόμενη επαγγελματική μάθηση είναι σχετικά υψηλή στον κλάδο της Εκπαίδευσης: σχεδόν ένας στους τρεις εργαζομένους (31,1%) παρακολούθησε πρόγραμμα κατάρτισης ή επιμόρφωσης κατά το τελευταίο έτος, ενώ για περισσότερους από οκτώ στους δέκα συμμετέχοντες η κατάρτιση είχε άμεση συνάφεια με την εργασία τους.