Τι γλώσσα μιλάνε στη Μάλτα;

🕔20/12/2016 09:50

Συνεχίζω σήμερα (και μάλλον τελειώνω εδώ) τα άρθρα μου για τη Μάλτα, εμπνευσμένα από το πρόσφατο ταξίδι μου. Και αφού το ιστολόγιο έχει ως πρωταρχικό του αντικείμενο τη γλώσσα, δεν θα μπορούσε να λείπει ένα άρθρο για τη γλωσσική κατάσταση της Μάλτας.

Κάθε χώρας η γλωσσική κατάσταση έχει ενδιαφέρον, αλλά της Μάλτας ίσως έχει αυξημένο, επειδή στη Μάλτα βρίσκουμε μερικά χαρακτηριστικά που σπάνια τα βρίσκουμε αλλού. Πριν προχωρήσω να πω πως το άρθρο αυτό το γράφω και λιγάκι σαν άσκηση μνήμης, μόνο με βάση τις σημειώσεις που έχω κρατήσει και χωρίς να ανατρέξω σε Βικιπαίδειες παρά μόνο για να επαληθεύσω την ορθότητα των σημειώσεων -και βέβαια δεν φιλοδοξώ να καλύψω το θέμα, κάθε άλλο.

Καταρχάς, τι γλώσσα μιλάνε στη Μάλτα; Η Μάλτα είναι κράτος δίγλωσσο. Tο Σύνταγμα του 1961 ορίζει ότι η εθνική γλώσσα της Μάλτας είναι τα Μαλτέζικα, αλλά ότι επίσημες γλώσσες της χώρας είναι τα Αγγλικά και τα Μαλτέζικα -μάλιστα, το Σύνταγμα περιλαμβάνει και μια περίεργη πρόνοια «και όποια άλλη γλώσσα οριστεί από το Κοινοβούλιο». Ο κάθε πολίτης μπορεί να απευθύνεται στη διοίκηση σε όποια από τις δύο επίσημες γλώσσες επιθυμεί, η δε διοίκηση είναι υποχρεωμένη να απαντήσει σε αυτή τη γλώσσα.

Δίγλωσσα ή πολύγλωσσα κράτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έξι: Μάλτα, Κύπρος, Φινλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο και Ιρλανδία. Εκτός ΕΕ έχουμε την Ελβετία (τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων θα τις αναφερουμε άλλη φορά). Ωστόσο, ενώ στο Βέλγιο ή στην Ελβετία κάθε επίσημη γλώσσα συνδέεται με μια συγκεκριμένη εθνοτική ομάδα, η δε χώρα απαρτίζεται από μονόγλωσσες εδαφικές οντότητες, στην περίπτωση της Μάλτας (και του Λουξεμβούργου, κάπως διαφορετικά) η χώρα είναι ομοιόμορφα δίγλωσση.

Στη μαλτεζικη διγλωσσία, τα Μαλτέζικα είναι η επικρατούσα γλώσσα στον προφορικό λόγο και τα Αγγλικά στον γραπτό λόγο. Ο τουρίστας τα Μαλτέζικα θα τα δει στις δίγλωσσες πινακίδες που υπάρχουν παντού. Στα μαγαζιά, βέβαια, η σήμανση είναι κυρίως μονόγλωσση στα Αγγλικά, ενώ σπάνια θα δεις ανακοινώσεις μόνο στα Μαλτέζικα.

Όταν θα πας να ψωνίσεις θα σε εξυπηρετήσουν στα αγγλικά (πιθανότατα και στα ιταλικά). Τη δεύτερη μέρα, βλέποντας τον καιρό να είναι πιο ζεστός απ’ όσο είχα υπολογίσει, πήγα σε ένα Μαρκς εντ Σπένσερ να πάρω καναδυό τισέρτ και ενώ ήμουν στο ταμείο ήρθε μια άλλη πωλήτρια και ρωτούσε την ταμία για κάποιο μπλέξιμο που υπήρχε. Από τον διάλογο δυο λέξεις μόνο έπιασα: μπουρουμπούρου μπουρουμπούρου θέρτι περσέντ, μπουρουμπούρου μπουρουμπούρου μπουρουμπούρου θέρτι περσέντ.

Τα Μαλτέζικα είναι γλώσσα σημιτική, παρακλάδι των Αραβικών. Είναι η μοναδική αραβική γλώσσα που γράφεται με το λατινικό αλφάβητο. Η βάση της γλώσσας είναι τα σικελοαραβικά, δεδομένου όμως ότι από το 1246 δεν υπάρχει καμιά παρουσία Αράβων ή του Ισλάμ στη Μάλτα, το λεξιλόγιο έχει πλουτιστεί πάρα πολύ από ιταλικές, γαλλικές και αγγλικές λέξεις με αποτέλεσμα οι αραβικές λέξεις να αντιπροσωπεύουν ποσοστό περίπου 40%.

Τα Μαλτέζικα είπαμε ότι γράφονται με το λατινικό αλφάβητο, με την προσθήκη ορισμένων διακριτικών σημείων, αλλά δεν έχουν όλα τα γράμματα τη φωνητική αξία που έχουμε συνηθίσει. Για παράδειγμα, το x προφέρεται όπως το γαλλικό ch, ενώ το z προφέρεται τσ.

Πιο περίεργο για μας (και άλλους Ευρωπαίους) είναι το μαλτέζικο q, το οποίο αντιπροσωπεύει αυτό που οι Άγγλοι λένε glottal stop, που συμβολίζεται με ʔ στο φωνητικό αλφάβητο (μοιάζει με το λατινικό ερωτηματικό). Ίσως αυτό να αντιστοιχεί σε q (ουρανικό) )των αραβικών, αν κρίνω από το ότι η αγορά, που είναι σουκ στα αραβικά λέγεται suq στα μαλτέζικα, ενώ το σοκάκι λέγεται sqaq.

Εδώ ηχογραφημένη συνομιλία σε εστιατόριο στα αγγλικά, όπου ένας Μαλτέζος φίλος προσπαθεί να μας εξηγήσει πώς προφέρεται το imqaret, ένα γλυκό γεμιστό με χουρμάδες (ή, στην προκειμένη περίπτωση, με σύκα). Aκούγομαι κι εγώ.

Διαφημίσεις (Ανεξάρτητο Δίκτυο)
Όλα τα μεταπτυχιακά σε ένα site !