Πήλινα μεζεδάκια

🕔15/10/2016 09:54

Αφού υπάρχει πήλινος στρατός (ή στρατός από τερακότα) στην Κίνα, θα υπάρχουν και πήλινα μεζεδάκια στο ιστολόγιο, ιδίως την εβδομάδα που γίνεται ιότροπη η είδηση ότι «Ο διάσημος Πήλινος στρατός στην Κίνα είναι δημιούργημα Ελλήνων γλυπτών».

Η είδηση είναι υπαρκτή, αν και όχι εντελώς καινούργια, αφού εδώ και χρόνια έχει διατυπωθεί η άποψη ότι στη δημιουργία του Πήλινου στρατού υπάρχει επιρροή της κλασικής ελληνικής γλυπτικής. Βέβαια, τα ελληνικά μέσα την παρουσίασαν με υπερβολικούς τίτλους, όπως «δημιούργημα Ελλήνων γλυπτών» ή «φτιάχτηκε από αρχαίους Έλληνες» -στα αγγλικά άρθρα οι διατυπώσεις είναι σαφώς πιο μετρημένες. Άλλο όμως είναι ελληνική επιρροή και άλλο ελληνική δημιουργία -αλλιώς και ο Ερωτόκριτος είναι δημιούργημα Γάλλου συγγραφέα.

Ενδεικτικό της επιπολαιότητας με την οποία μερικές ελληνικές εφημερίδες αντιμετώπισαν τη σημαντική αυτή είδηση είναι και το άρθρο του Πρώτου Θέματος, στο οποίο διαβάζουμε ότι «Ο επικεφαλής των αρχαιολόγων Li Xiuzhen εξηγεί σχετικά…». Ωστόσο, δεν είναι «ο» επικεφαλής. Και δεν θα ήταν ανάγκη να γκουγκλίσουν το όνομα για να μάθουν ότι ο επικεφαλής των αρχαιολόγων είναι γυναίκα -αρκούσε να διαβάσουν το αγγλικό άρθρο που αντέγραψαν, όπου το γένος δηλώνεται σαφώς: she said.

Από το Τουίτερ, βέβαια, πληροφορήθηκα ότι έχει γίνει γνωστό και το όνομα του Έλληνα τεχνίτη που βοήθησε τους Κινέζους να φτιάξουν τον Πήλινο Στρατό -υπάρχει και σχετική φωτογραφία!

* Αλλά τη βδομάδα που μας πέρασε δεν διαβάσαμε μόνο ειδήσεις για τον Πήλινο στρατό. Είχαμε κι άλλη μια μαργαριτοφόρα είδηση σχετική με την αρχαιολογία.

Εννοώ την αναπαράσταση του προσώπου ενός πολεμιστή που βρέθηκε πέρυσι σε έναν ασύλητο τάφο στην Πύλο. Επειδή ανάμεσα στα πλούσια κτερίσματα υπήρχε και μια εγχάρακτη πλάκα από ελεφαντόδοντο με την εικόνα ενός γρύπα, οι (Αμερικανοί) ανασκαφείς τον ονόμασαν The Griffin Warrior, παναπεί «ο πολεμιστής με τον γρύπα».

Στη μετάφραση στα ελληνικά ΜΜΕ αυτή η προσωνυμία κακόπαθε. Κάποιοι την είπαν «γρύπας πολεμιστής», λες και πρόκειται για μυθικό πουλί και όχι για άνθρωπο. Σε ένα αρκετά προχειρόγραμμένο άρθρο, εκτός από το αναπόφευκτο «γρύπας πολεμιστής» βρίσκουμε και την απόδοση «Γκρίφιν του πολεμιστή», άλλα αντ’ άλλων δηλαδή.

Το ίδιο άρθρο πέρα από τσαπατσουλιές όπως το «επομονομασία» έχει και το ωραίο «ανακαλύφθηκε το πρόσωπό του» (αντί «αποκαλύφθηκε»).

* Στις αρχές της εβδομάδας είχαμε τη συζήτηση προ ημερησίας διατάξεως στη Βουλή, από την οποία βγήκαν μερικά μεζεδάκια.

Το πιο τρανταχτό ασφαλώς, που έδωσε αφορμή σε αρκετόν ευτράπελο σχολιασμό, ήταν η γκάφα του Κυριάκου (Κούλη) Μητσοτάκη, ο οποίος, επαιρόμενος για τα τρία που πήρε σε εφτά χρόνια, κατηγόρησε τον Αλέξη Τσίπρα ότι δεν ξέρει τίποτα από Ρουσό και διάκριση των εξουσιών. Φυσικά, το όνομα του Ρουσό είναι συνδεδεμένο με το κοινωνικό συμβόλαιο ενώ η διάκριση των εξουσιών με τον Μοντεσκιέ, και αυτά τα μαθαίνουμε από το λύκειο, και είναι κωμικό να κάνει κανείς τέτοιο λάθος αμέσως μετά που έχει περηφανευτεί για τα πτυχία του -οπότε ακολούθησε η δέουσα καζούρα.

* Λιγότερο σχολιάστηκε ένα γλωσσικό λάθος του Τσίπρα, ο οποίος, κάνοντας λόγο για την Επιτροπή Συνταγματικής Αναθεώρησης είπε στην αξιωματική αντιπολίτευση: «Λέτε «όχι» σε όλα. Και φαντάζομαι να μην διαπληκτίσετε – δημοσίως τουλάχιστον – μέλη της Επιτροπής που προέρχονται από τον πολιτικό σας χώρο.»

Δεν υπάρχει «διαπληκτίζω», μόνο «διαπληκτίζομαι», και δεν ταιριάζει και τόσο και στο νόημα. Μάλλον ήθελε να πει «να μην επιπλήξετε».

* Μια πραγματολογική παρωνυχίδα, πάλι από τον Κ. Μητσοτάκη, ο οποίος προφήτεψε για τον Αλέξη Τσίπρα ότι «θα είστε ο νεότερος τέως πρωθυπουργός».

Όμως ο Αλέξης Τσίπρας δεν είναι ο νεότερος πρωθυπουργός της ιστορίας και δεν θα είναι ούτε ο νεότερος τ. πρωθυπουργός ακόμα κι αν παραιτηθεί αύριο. Ο τίτλος αυτός ανήκει στον Επαμεινώνδα Δεληγεώργη (1829-1879), που έγινε πρωθυπουργός στα 36 του χρόνια και τ. πρωθυπουργός λίγο αργότερα.

* Ένα παροιμιολογικό παραλίγο σαρδάμ από την ομιλία του Δημήτρη Κουτσούμπα. Ξεκινάει να λέει: «Βάζει κι η αλεπού τον άντρα της….» αμέσως κοντοστέκεται, αναρωτιέται ή ρωτάει «πώς είναι;», κάτι φωνάζουν κάποιοι από τα έδρανα, οπότε συμπληρώνει το σωστό «κι η μυλωνού τον άντρα της με τους πραματευτάδες».

Βέβαια, όταν είχαμε συζητήσει την έκφραση αυτή, είχα υποστηρίξει ότι η αρχική (και λογικότερη) μορφή είναι όχι με «μυλωνού» παρά με «κοσκινού» αλλά σήμερα και οι δυο παραλλαγές είναι δεκτές.

* Ένα ενδιαφέρον σαρδάμ από πρόσφατη ομιλία του Δημήτρη Κουτσούμπα, που είχε θέμα την ίδρυση του ΚΚΕ (ακριβέστερα, του ΣΕΚΕ). Λέει λοιπόν ο ΓΓ του ΚΚΕ (στο 7.50 του βιντεακιού) ότι «το ΚΚΕ, αν και ιδρύθηκε λίγο πριν το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου….»

Το σαρδάμ είναι προφανές: εννοούσε τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά αυτό δεν είναι ενδιαφέρον, είναι ένα λάθος από παραδρομή που ο καθένας μπορεί να κάνει.

Το ενδιαφέρον είναι στη χρονολόγηση (και διορθώνω τη φράση): «το ΚΚΕ ιδρύθηκε λίγο πριν το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου». Πράγματι, εκ πρώτης όψεως έτσι είναι: το ΣΕΚΕ ιδρύθηκε στις 4 Νοεμβρίου 1918 (τότε άρχισε το Σοσιαλιστικό συνέδριο στον Πειραιά), ενώ ο Μεγάλος Πόλεμος τελείωσε στις 11 Νοεμβρίου 1918.

Ωστόσο, η πρώτη ημερομηνία είναι με το παλιό ημερολόγιο. Με το νέο ημερολόγιο το ΣΕΚΕ ιδρύθηκε στις 17 Νοεμβρίου 1918, δηλαδή λίγες μέρες *μετά* το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

kapaki* Η φωτογραφία κυκλοφόρησε σε μια παρέα γλωσσολόγων στο Φέισμπουκ. Επιγραφή σε αποχωρητήριο: «Σας παρακαλούμε να κλίνεται το καπάκι της τουαλέτας».

Τον καταλαβαίνω. Κι εγώ διαμαρτύρομαι συχνά στο ιστολόγιο για περιπτώσεις ακλισιάς. Το καπάκι σαφώς πρέπει να κλίνεται: το καπάκι, του καπακιού -ω καπάκι!

* Μια και αναφέρθηκα στην ακλισιά, ιδού και ένα πραγματικό κρούσμα, από άρθρο για το αμερικάνικο μπάσκετ, όπου κάποιος παίχτης «έκανε έναν ενδιαφέρων παραλληλισμό».

Ο ενδιαφέρων, τον ενδιαφέρων. Ο ενδιαφέροντας, τον ενδιαφέροντα. Διαλέγετε και παίρνετε.

* Μια φίλη ζήτησε τη γνώμη μου για μια διαφωνια που είχε με έναν γνωστό της σχετικά με τον όρο «εξάρχων» που τον αγνοούσα. Αν κατάλαβα καλά, όταν σε μια ορχήστρα υπάρχουν πολλές κιθάρες, ο κιθαρίστας που είναι πρώτος (κάτι αντίστοιχο με το πρώτο βιολί στην κλασική ορχήστρα) λέγεται «ο εξάρχων».

Στην προκειμένη περίπτωση όμως ηταν μια κοπέλα, κιθαρίστρια -την οποία αποκάλεσαν «η εξάρχων». Η φίλη μου διαμαρτυρήθηκε ότι θα έπρεπε να είναι «η εξάρχουσα» και της απάντησαν ότι έχει καθιερωθεί έτσι και για τα δύο φύλα, και ότι έχει την έννοια του αξιώματος, όπως ο/η λοχαγός.

Δεν συμφωνώ. Στην ελληνική γλώσσα υπάρχουν θηλυκά σε -ος, αλλά οι μετοχές (έστω, οι αρχαίες) έχουν γένη και κλίνονται. Θα πούμε «η εξάρχουσα», όπως άλλωστε ήδη λέμε «η άρχουσα (τάξη)» ή «η προεξάρχουσα». Εκτός πια αν θέλουμε να τιμωρήσουμε την κιθαρίστρια που αντί να μείνει σπίτι της να πλύνει κανα πιάτο έχει το θράσος όχι απλώς να βγαίνει στην ορχήστρα αλλά και να παίζει πρώτο ρόλο.

hailed* Κι ένα χοντρούτσικο μεταφραστικό μαργαριτάρι σε μετάφραση σοβαρού ιστορικού βιβλιου που έχει εκδοθεί απο σοβαρόν εκδοτικό οίκο.

Μιλάμε για τη Γερμανία μετά τον πόλεμο, και διαβάζουμε ότι ο Αντενάουερ «που απηύθυνε χαιρετισμό από την καθολική Ρηνανία» απεχθανόταν το Βερολίνο.

Το πιάσατε το λάθος; Το αγγλικό κείμενο δεν το έχω δει, αλλά στοιχηματίζω πως έλεγε who hailed from Rheinland και αυτό το hail μπορεί να σημαίνει «χαιρετίζω» αλλά μαζί με την πρόθεση from σημαίνει «έλκω την καταγωγή, κατάγομαι». Από τη Ρηνανία καταγόταν ο Αντενάουερ γι’ αυτό και αντιπαθούσε το Βερολίνο! Δεν έστελνε περήφανο χαιρετισμό όπως ο Γοργοπόταμος στην Αλαμάνα!

Δεν αναφέρω ονόματα διότι ο φίλος που ψάρεψε το λάθος λέει πως δεν βρήκε άλλο σε ένα βιβλίο 800 σελίδων. Εγώ πάλι, βλέποντας το «απηύθυνε», που το έχω καταγράψει στα τεφτέρια μου ως «κοτσανικό δείκτη» (cochanic marker), φοβάμαι πως θα υπάρχουν και άλλα, κρυφά λάθη.

* Γίνεται τις μέρες αυτές και το συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ και ανάμεσα στους ξένους προσκεκλημένους που παρευρέθηκαν βρίσκεται, διαβάζω, και «ο γγ του γαλλικού ΚΚΕ και πρόεδρος του Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, Πιερ Λοράν».

Αυτό το «γαλλικό ΚΚΕ» (αντί για το Κ.Κ.Γαλλίας) είχα πολύ καιρό να το δω!

* Και κλείνω με ένα ενδιαφέρον λάθος ή όχι λάθος (εσείς θα κρίνετε), που το ψάρεψα στην ανακοίνωση της Εταιρείας Ελλήνων Φιλολόγων, η οποία απαντά στον υπουργό Παιδείας Ν. Φίλη.

Αυτοπαρουσιαζόμενη, η ΕΕΦ γράφει: «Γι’ αυτόν τον σκοπό οργανώνει συνέδρια και ημερίδες και εκδίδει ανελλιπώς, ανά έτος (από το 1948 έως σήμερα), το επιστημονικό περιοδικό ΠΛΑΤΩΝ. Σε αυτό φιλοξενούνται πρωτότυπες δημοσιεύσεις από εγκρατείς επιστήμονες της Ελλάδος και του Εξωτερικού αναφορικά με θέματα Ελληνικού πολιτισμού».

Ώστε δημοσιεύει συνεργασίες από «εγκρατείς» επιστήμονες; Και σε τι είναι εγκρατείς; ρωτάει ο φίλος που μου το έστειλε. Μήπως δεν πίνουν; Δεν καπνίζουν; Δεν ξενυχτάνε στα μπαρ;

Ο φίλος που το έστειλε, θεωρεί ότι ήθελαν να γράψουν «έγκριτους επιστήμονες» και το μπέρδεψαν. Εγώ από τη μεριά μου φοβάμαι πως «εγκρατείς» ήθελαν να γράψουν, και το βρίσκω χειρότερο.

Εξηγούμαι. Στη σημερινή χρήση, «εγκρατής» είναι αυτός που ελέγχει τις ορμές του, που συνειδητά απέχει από απολαύσεις κτλ. Υπάρχει όμως και μια παλιότερη σημασία, «ο ειδήμονας, ο βαθύς γνώστης», που την καταγράφουν και τα δύο από τα τρία μεγάλα λεξικά μας (όχι το ΛΚΝ). Ωστόσο, σχεδόν πάντα όταν η λέξη χρησιμοποιείται με αυτή τη σημασία προσδιορίζεται σε τι είναι ειδήμονας κάποιος, π.χ. «εγκρατής της ελληνικής γλώσσας». Οπότε, ενώ δεν είναι λάθος το «δημοσιεύσεις από εγκρατείς επιστήμονες» ελπίζω να μην το αναφέρουν ασχολίαστο στους μαθητές τους οι συντάκτες της ανακοίνωσης διότι θα τους μπερδέψουν χειρότερα.

alt
Διαφημίσεις (Ανεξάρτητο Δίκτυο)
Όλα τα μεταπτυχιακά σε ένα site !