Η μουσελίνα του Μουσολίνι

🕔19/10/2016 09:50

Η μουσελίνα είναι ύφασμα, λεπτό και διαφανές, συχνά μεταξωτό: Μουσελίνα τέζα / σ΄ορθοβύζι ντούρο, είναι οι δυο πρώτοι στίχοι από τη διάσημη «Ζούγκλα» του Βάρναλη.

Δεν νομίζω η μουσελίνα να πολυχρησιμοποιείται για αντρικά ρούχα, οπότε ο Ιταλός αρχιφασίστας μάλλον δεν φορούσε μουσελίνες. Ο τίτλος, όπως συχνά στα άρθρα του ιστολογίου, αναφέρεται σε ετυμολογική και όχι σε πραγματολογική .

Και παραδόξως το σημερινό μας άρθρο είναι εμπνευσμένο από την επικαιρότητα, μια και άρχισε χτες η μάχη για την ανακατάληψη της Μοσούλης, που βρίσκεται στα χέρια του Ισλαμικού Κράτους. Η Μοσούλη είναι μεγάλη πόλη, είχε πάνω από 2 εκατομμύρια κατοίκους όταν την κατέλαβαν οι τζιχαντιστές -όταν κυριολεκτικά τους την πρόσφερε στο πιάτο η ολιγωρία και το αλληλοφάγωμα του ιρακινού στρατού, που την άφησε όχι απλώς ανυπεράσπιστη αλλά και γεμάτη πολεμοφόδια, σε σημείο που να σκέφτεται κανείς μήπως δεν ήταν μόνο ανικανότητα.

Με το που πήραν την πόλη στα χέρια τους οι φασίστες του Ισλαμικού Κράτους άρχισαν να κυνηγάνε τις πολλές και ακμαίες θρησκευτικές μειονότητες, όπως τους Γιαζίντι. Πολλοί κάτοικοι έφυγαν, αλλά έχουν μείνει αρκετοί, κι έτσι η επιχείρηση περιπλέκεται πολύ και απειλείται ανθρωπιστική τραγωδία.

Να μην ξεχνάμε βέβαια πως η αρχή του κακού βρίσκεται στο έγκλημα που διέπραξαν οι Μπους και Μπλερ το 2003 όταν μετατρέψανε το Ιράκ σε μια μαύρη τρύπα. Οι Αμερικανοί στηρίζουν ποικιλότροπα και τον σημερινό συνασπισμό που επιχειρεί την (μάλλον βέβαιη) ανακατάληψη της Μοσούλης, έναν συνασπισμό πάντως από ετερόκλιτες και αλληλοϋποβλεπόμενες δυνάμεις που η καθεμιά έχει τα δικά της συμφέροντα, πολλές φορές αντικρουόμενα: ο Ιρακινός στρατός, οι Κούρδοι, η Τουρκία, ομάδες σιιτών που υποστηρίζονται από το Ιράν, ακόμα και πολιτοφυλακές Ασσυρίων και Χαλδαίων παίρνουν μέρος στην επίθεση, συνολικά περίπου 100.000 άνδρες -ενώ από την άλλη πλευρά οι τζιχαντιστές, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, είναι λίγες χιλιάδες, ίσως και κάτω από πέντε. Ίσως επειδή η νίκη μοιάζει σίγουρη και γρήγορη, ο καβγάς έχει αρχίσει από τώρα, αφού η Τουρκία συμμετέχει (και με χερσαίες δυνάμεις) κόντρα στις επιθυμίες της ιρακινής κυβέρνησης.

Η Μοσούλη είναι το τελευταίο προπύργιο των τζιχαντιστών στο Ιράκ. Βρίσκεται στις όχθες του ποταμού Τίγρη -απέναντί της είναι η πανάρχαια Νινευί. Η αγγλική Βικιπαίδεια μάλιστα αναφέρει ότι η Μοσούλη μπορεί να πήρε το όνομά της από μια αρχαιότερη πόλη που υπήρχε εκεί κοντά, που ο Ξενοφών στην Κύρου Ανάβαση την αποκαλεί Μέψιλα.

Η Μοσούλη είναι μια πόλη που άκμασε στο παρελθόν και απόηχος από αυτήν την παλιάν ακμή της είναι και η λέξη «μουσελίνα» -διότι, θα το καταλάβατε, φαντάζομαι, η μουσελίνα πήρε το όνομά της από τη Μοσούλη. Τη λέξη τη βρίσκουμε πρώτη φορά στην αφήγηση του Μάρκο Πόλο, ο οποίος τη χρησιμοποίησε για ένα πολυτελές χρυσοκέντητο ύφασμα που το έφτιαχναν στη Μοσούλη.

Οι Βενετσιάνοι εισάγανε υφάσματα από τη Μοσούλη, η οποία στα ιταλικά λεγόταν Mussola, και τα υφάσματα αυτά τα λέγανε mussolina tela, μοσουλιώτικο ύφασμα. Το ουσιαστικό μαράθηκε κι έμεινε, όπως πολύ συχνα συμβαίνει, το επίθετο, που ουσιαστικοποιήθηκε και πέρασε στις άλλες γλώσσες -mousseline στα γαλλικά, muslin στα αγγλικά.

Μόνο η ελληνική Βικιπαίδεια γράφει κάτι περίεργο, ότι η λέξη πήρε το όνομά της όχι από τη Μοσούλη αλλά από μια ινδική πόλη -δεν ξέρω πού τα βρήκε αυτά και μου φαίνονται απίθανα, όσο κι αν το σημερινό Μπαγκλαντές ήταν από τότε μεγάλο κλωστοϋφαντουργικό κέντρο.

Όσο για τον Μουσολίνι, το επίθετό του προέρχεται, ακριβώς, από το ύφασμα, τη μουσελίνα. Αν το ξέραμε το 1940 θα το προσθέταμε κι αυτό στα διάφορα περιπαιχτικά που του σούραμε.

Ίσως επειδή η μουσελίνα είναι λεπτό κι ανάλαφρο, αεράτο ύφασμα, στη γαλλική μαγειρική ορολογία λέγεται mousseline ο ελαφρύς πουρές, όπου έχει προστεθεί χτυπητή κρέμα καθώς και άλλα συναφή εδέσματα. Μόνο το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας καταγράφει αυτήν τη σημασία.

Το να ονομαστεί ένα ύφασμα από την πόλη στην οποία παράγεται είναι κάτι αρκετά συνηθισμένο, και αξίζει ειδικό άρθρο -για παράδειγμα, το τζιν (το ύφασμα, όχι το ποτό) πήρε το όνομά του από τη Γένοβα, ενώ το ντενίμ από τη Νιμ, τη ζεστή πόλη της Νότιας Γαλλίας. Αλλά δεν θα πω περισσότερα για το θέμα αυτό, να μην το εξαντλήσω από τώρα. (Κι αν μπορεί να γραφτεί άρθρο για τα υφάσματα που ονοματίστηκαν από τοπωνύμια, βιβλίο ολόκληρο γράφεται για τις λέξεις που γεννήθηκαν από κύρια ονόματα).

Όσο για τη Μοσούλη, την ξέραμε από τη γεωγραφία αλλά την ξέρουμε και από τον Κεμάλ του Χατζιδάκι και του Γκάτσου: στη Μοσούλη, στη Βασόρα, στην παλιά τη χουρμαδιά, πικραμένα κλαίνε τώρα της ερήμου τα παιδιά.

Να τελειώσουμε μ’ αυτό -της ερήμου τα παιδιά δεν θα σταματήσουν να υποφέρουν, ίσως όμως είναι καλύτερα αν απαλλαγούν από τον βραχνά των τρελαμένων.

Και κάτι άσχετο με το θέμα μας, ως υστερόγραφο:

Μικρή αγγελία: Ζητείται εθελοντής για να πληκτρολογήσει δύο ενδιαφέροντα φιλολογικά κείμενα που θα μπουν στο άρθρο της Κυριακής (θέλω να τα έχω Σάββατο πρωί) γύρω στις 3-4 σελίδες περιοδικού. Μπορεί να δοθεί και σε δυο άτομα η δουλειά. Σπεύσατε-σπεύσατε δηλώνοντας αν θέλετε όλη τη δουλειά ή τη μισή. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

alt
Διαφημίσεις (Ανεξάρτητο Δίκτυο)
Όλα τα μεταπτυχιακά σε ένα site !