Ευάγγελος Πετρούνιας (1935-2016)

🕔14/09/2016 10:14

Χτες ανακοινώθηκε ο θάνατος ενός πολύ σημαντικού Έλληνα γλωσσολόγου, του Ευάγγελου Πετρούνια, που ήταν ομότιμος πλέον καθηγητής στο ΑΠΘ (αλλά και μετά τη συνταξιοδότησή του συμμετείχε ενεργά στην εκπαιδευτική διαδικασία).

Εδώ μπορείτε να διαβάσετε την ανακοίνωση του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας.

Ίσως επειδή δεν ήταν καλός στις δημόσιες σχέσεις, ο Πετρούνιας δεν είχε την αναγνώριση που θα του άξιζε. Ήταν και κάπως δύσκολος χαρακτήρας, λένε. Δεν τον είχα γνωρίσει προσωπικά, δεν ξέρω. Μία φορά μόνο του τηλεφώνησα για κάποια ετυμολογική απορία, έτσι ξεκάρφωτα, και ο άνθρωπος με άκουσε και μου απάντησε.

Ανέφερα την ετυμολογία, επειδή μια πολύ σημαντική αλλά αφανής δουλειά του Πετρούνια ήταν ότι επιμελήθηκε τις σύντομες ετυμολογικές σημειώσεις του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής. Σύντομες, αλλά πολύ ουσιαστικές όπως μπορείτε να δείτε φυλλομετρώντας το λεξικό (που υπάρχει άλλωστε ονλάιν).

Στο ιστολόγιο έχουμε αναφερθεί στον Πετρούνια όταν παρουσιάσαμε την πρότασή του για βελτιωμένο μονοτονικό σύστημα -πράγματι, ο Πετρούνιας υποστήριζε ότι κάποιες μονοσύλλαβες λέξεις πρέπει να τονίζονται και κάποιες δισύλλαβες να μην τονίζονται, ενώ χρησιμοποιούσε την παύλα στα εγκλιτικά. Το κείμενό του για το μονοτονικό μπορείτε να το διαβάσετε στον ιστότοπο του ΚΕΓ (αν δείτε τον τίτλο στα αγγλικά, πρέπει να κλικάρετε στο ελληνικό σημαιάκι πάνω δεξιά).

Θα δείτε όμως στην πράξη το μονοτονικό του Πετρούνια, επειδή, για αποχαιρετισμό, σκέφτηκα να παρουσιάσω μια πολύ σημαντική εργασία του με τίτλο «Nεοκαθαρεύουσα και εξαγγλισμός της ελληνικής: γραμματικό σύστημα» και βέβαια διατήρησα (όσο μπόρεσα) τιμής ένεκεν το δικό του σύστημα τονισμού.

Το κείμενο που θα παρουσιάσω έχει πολύ ψωμί, αλλά είναι πολύ πυκνά διατυπωμένο, έτσι που το διάβασμά του δεν είναι καθόλου εύκολο -απαιτητικό αλλά ουσιαστικό και αξιόλογο, όπως ήταν ο μακαρίτης. Μπορείτε να το βρείτε ονλάιν σε μορφή pdf εδώ, αλλά προτίμησα να το περάσω από οσιάρ και να το ανεβάσω εδώ, παρόλο που είναι εκτενέστατο και παρόλο που κατά τη θα κακόπαθε, αφενός για να υπάρχει και να γκουγκλίζεται και αφετέρου για να συζητήσουμε κάποιες πτυχές του.

Ο Πετρούνιας απαριθμεί περιπτώσεις αλλαγής της γλώσσας που γίνονται υπό την επίδραση της αγγλικής (και παλιότερα της γαλλικής). Τέτοια κείμενα έχουν αξία επειδή πολλές φορές, ιδίως οι νεότεροι, δεν συνειδητοποιούν την αλλαγή. Προσέξτε ότι καταγράφει χωρίς να αποδοκιμάζει (αν και έμμεσα φαίνεται η στάση του σε κάποια σημεία). Δεν συμφωνώ με όλα όσα λέει αλλά θεωρώ πως πρόκειται για πολύ αξιόλογο κείμενο που μπορεί να δώσει έναυσμα για πολλές συζητήσεις.

Αν κουραστείτε στην ανάγνωση, μπορείτε να περάσετε απευθείας στο Συμπέρασμα, που είναι σύντομο και ουσιαστικό, έστω κι αν η κατακλείδα του ηχεί απαισιόδοξα.

Κλείνοντας τη δική μου εισαγωγή, δανείζομαι (χωρίς άδεια) κάτι που μου έγραψε ένας καλός φίλος που είχε την τύχη να έχει καθηγητή τον Πετρούνια -είναι κάπως απόλυτα διατυπωμένο αλλά θαρρώ πως στην ουσία του δεν είναι αβάσιμο:

Θα μπορούσα να πω ότι ο Πετρούνιας ήταν ο Αντι-Μπαμπινιώτης – κι όχι μόνο επειδή είχαν διαμετρικά αντίθετες απόψεις, όχι μόνο για το «δημοτικιστικό πάθος». Ο Πετρούνιας είχε ελάχιστες σχέσεις με την ιδιοτέλεια και σχεδόν καμία με τις PR. Δεν πρέπει να τον απασχόλησε ποτέ το πώς να «πουλήσει» τον εαυτό του. Ο Πετρούνιας δεν κινδύνεψε ποτέ να γίνει αντονομασία για τον «γλωσσολόγο» στο στόμα των ανόητων κι ασφαλώς δεν κινδύνεψε ποτέ να καταντήσει υπουργός.

Όμως, αν υπήρξε σ’ αυτή τη γενιά ένας μεγάλος γλωσσολόγος στην Ελλάδα, αυτός ήταν ο Πετρούνιας. Κι επιτρέψτε μου να περιαυτολογήσω: πόσο τυχεροί ήμασταν εμείς που το μάθαμε αυτό, ήδη από τη δεκαετία του ’80! Και πόσο άτυχοι στάθηκαν εκείνοι που δεν το κατάλαβαν, μέχρι και πολύ αργότερα!

Ελαφρύ να’ναι το χώμα που θα τον σκεπάσει…

Ευάγγελος B. Πετρούνιας

Νεοκαθαρεύουσα και εξαγγλισμός της ελληνικής: γραμματικό σύστημα

Αντικείμενο της εργασίας

Στόχος της εργασίας είναι η παρουσίαση των βασικών επιδράσεων ξένων γλωσσών και ιδιαίτερα των αγγλικών στο γραμματικό σύστημα της ελληνικής. Δέ θα επιμείνω εδώ σε γενικά θεωρητικά προβλήματα δανεισμού. Αρκούμαι να παραπέμψω στην παλιότερη μονογραφία της Ά. Αναστασιάδη (1994), στο υπο εκτύπωση άρθρο της Κακριδή-Φεράρι για την ακλισία της γενικής, και στον υπο έκδοση συλλογικό τόμο Π. Πολίτης (επιμ.), O λόγος της μαζικής επικοινωνίας: το ελληνικό παράδειγμα, που ετοιμάζει το Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη.

Επίσης δέ θα παρουσιάσω στατιστικές χρήσης σε έντυπα ή ηλεκτρονικά MME. Αναφέρω μόνο πως η ξένη επίδραση διαπιστώνεται περισσότερο σε ‘καθωσπρέπει’ εφημερίδες, όπως η Καθημερινή, το Βήμα (άν και τελευταία με περιορισμό της ακλισίας της γενικής), σε μικρότερο βαθμό η Ελευθερο­τυπία. Απο τα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις, την πρώτη θέση κατέχει το ραδιοφωνικό 3ο Πρόγραμμα, που ειδικεύεται στην κλασική μουσική και απευθύνεται σε κατα τεκμήριο μορφωμένο κοινό, και ακολουθούν οι κρατι­κοί τηλεοπτικοί σταθμοί. Γενικά, είναι προφανές πως κατευθυντήριες γραμ­μές για μίμηση των αγγλικών δίνουν αρχισυντάκτες εφημερίδων, καθώς και διευθυντές ειδήσεων των καναλιών, όπως για παράδειγμα ο N. Χατζηνικολάου, παλιότερα η Λ. Κανέλλη. Τα ίδια αυτά MME χρησιμοποιούν ευκαι­ριακά και τύπους ή εκφράσεις της παλιάς, παραδοσιακής καθαρεύουσας σε σημαντικά μεγαλύτερο βαθμό απο τα περισσότερο ‘λαϊκά’ MME.

Επισημαίνω πως, εκτός απο την Εστία, το Βήμα και η Καθημερινή ήταν οι τελευταίες εφημερίδες που εγκατέλειψαν, έστω και περίπου, την παλιά καθαρεύουσα μετά τη γλωσσική μεταρρύθμιση των δεκαετιών του ’70 και του ’80. Επίσης χαρακτηριστική είναι η ξένη επίδραση, ιδιαίτερα ως προς την ακλισία της γενικής, στα συνοδευτικά κείμενα της σειράς DVD με όπε­ρες που πρόσφερε παλιότερα το Βήμα, και οι μεταφράσεις του Discovery Channel που προσφέρει η Ελευθεροτυπία. Δέν έχω ασχοληθεί με τα περιο­δικά μόδας, που βέβαια παρουσιάζουν πιο έντονη ξένη επίδραση.

Καθώς αυτά τα MME έχουν την αίγλη της μόρφωσης, και επιπλέον απευ­θύνονται σε πλατύ κοινό, είναι φυσικό να επηρεάζουν, και να επηρεάσουν ακόμη περισσότερο στο μέλλον, και τη γλώσσα των υπόλοιπων ομιλητών.

Σε τούτη την εργασία θα επιμείνω στο γραμματικό δανεισμό, και όχι στην ξένη επίδραση στο λεξιλόγιο, καθώς τόσο τα απευθείας δάνεια όσο και τα δάνεια μετάφρασης τα έχω επισημάνει στις ετυμολογίες του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής του Ιδρύματος Mαvόλη Τριανταφυλλίδη.

Τόσο τα απευθείας δάνεια όσο και οι σημασιολογικοί δανεισμοί μπορούν να δυσχεράνουν τη συνεννόηση ανάμεσα σε περισσότερο και λιγότερο μορφωμένους. Αναφέρω ένα παράδειγμα απο τηλεοπτική συζήτηση το 2006, με χρήση του κατα τα άλλα λαϊκού ρήματος ζώ: η παρουσιάστρια (μορφω­μένη): πού ζείτε; – ο συνομιλητής (όχι μορφωμένος): έ; – (επανάληψη της ερώτησης σε πιο παραδοσιακή μορφή): πού μένετε; – άμεση απάντηση του συνομιλητή: στο Μπραχάμι. Στη συγκεκριμένη μάλιστα περίπτωση, η έκ­φραση της τηλεπαρουσιάστριας, πού ζείτε;, με τον κατάλληλο επιτονισμό, μπορεί να έχει και ιδιαίτερη ιδιωματική χρήση.

Συχνά η ξένη επίδραση στη σύνταξη ξεκινάει απο κακομεταφρασμένες λεξικές φράσεις· αλλά η μελέτη των λεξικών φράσεων θα απαιτήσει ιδιαί­τερες λεξικογραφικές μελέτες.

Εδώ θα γίνουν μόνο μερικές αναφορές στο φωνολογικό σύστημα, στο βαθ­μό που τα απροσάρμοστα λεξικά δάνεια τροποποιούν τους φωνολογικούς και μορφολογικούς κανόνες της γλώσσας.

  1. Γενικές παρατηρήσεις

Όπως συχνά συμβαίνει, τόσο οι γραμματικοί όσο και οι λεξιλογικοί δανει­σμοί αρχικά παράγουν γλωσσικά λάθη, που στη συνέχεια επικρατούν. Πολ­λά απο τα φαινόμενα που θα παρουσιαστούν θα είχαν σε διάφορες παλιότερες εποχές θεωρηθεί λάθος· για παράδειγμα, στη διδασκαλία της νέας ελ­ληνικής σε ξένους. Σήμερα θα έπρεπε να περιληφτούν σε μιά γενική παρου­σίαση της γλώσσας. Άλλα φαινόμενα θα θεωρούνταν και σήμερα λάθος, ενώ ίσως σε λίγα χρόνια θα έχουν κι αυτά τη θέση-τους σε μιά γενική παρου­σίαση. Πάντως, στην περίπτωσή-μας πολλοί γραμματικοί δανεισμοί δέν ξε­κινούν απο λάθος, αλλά είναι ηθελημένοι.

Επίσης η άποψη οτι τα δάνεια ξεκινούν απο τη γλωσσική χρήση δίγλωσσων ομιλητών δέν ισχύει οπωσδήποτε στο θέμα που εξετάζεται εδώ. ‘Καθωσπρέ­πει’ εφημερίδα δημοσίευσε (αρχές 2006) επιστολή αναγνώστη, που ζητού­σε η λέξη πυροσβέστης ν’ αντικατασταθεί απο τη λέξη πυρομαχητής, “γιατι έτσι είναι στα αγγλικά”. Όμως στ’ αγγλικά η λέξη fire fighter είναι μάλλον παλιά και όχι συνηθισμένη. Συνήθως λένε fireman. Πραγματικός δίγλωσσος θα το ήξερε αυτό. Παρόμοια δέν μπορεί να είναι δίγλωσσος στα ελληνικά και στα ιταλικά ο παρουσιαστής που επιμένει να προφέρει: δυο [divertimendi]. Άλλωστε, και σχετικά με την παλιά καθαρεύουσα, δέν μπορούμε να δεχτούμε πως υπήρχαν τόσοι πολλοί δίγλωσσοι σε ελληνικά και γαλλικά, και μάλιστα δημόσιοι υπάλληλοι, κατα το δεύτερο μισό του 19ου αι.

Όπως είναι γενικά γνωστό, οι περισσότεροι γραμματικοί δανεισμοί ξεκι­νούν απο συγγενικές εκφράσεις, προσθέτονται στο γλωσσικό ευρετήριο, και άν επικρατήσουν, μπορεί τελικά ν’ αντικαταστήσουν τις παλιότερες. Ένα παράδειγμα εισαγωγής νέας γραμματικής δομής: Το ρήμα παρακαλώ, που παλιότερα δέ διέθετε εξακολουθητικό (μή συνοπτικό) θέμα στη μέση φωνή, εκτός απο το σπάνιο αρχαίο παρακαλουμενος, απέκτησε απο επίδραση των γαλλικών και μή συνοπτικό (“ενεστωτικό”) θέμα στη μέση, όπως στην παλιότερη καθαρεύουσα: παρακαλείσθε όπως, και σήμερα στη νεοδημοτική: παρακαλείται ο κ. X να προσέλθει στον έλεγχο αποσκευών.

Όπως συμβαίνει γενικά με τα δάνεια, έτσι και μερικά απο αυτά που εξετάζονται εδώ καλύπτουν πραγματικές γλωσσικές ανάγκες. Για παρά­δειγμα, η χρήση της αντωνυμίας αυτός για περισσότερη σαφήνεια ή για απο­φυγή της επανάληψης του ουσιαστικού. H χρήση του “χαλαρού συνθέτου” λέξεις-κλειδιά καλύπτει ένα λεξιλογικό κενό. H αντωνυμία ο οποίος σε πλά­γιες πτώσεις αντί του μορίου που μπορεί να διευκολύνει τη σύνταξη: ο φίλος-μου που το παιδί-του πέτυχε στις εξετάσεις είναι συντακτικά πιο περί­πλοκο απ’ το: ο φίλος-μου του οποίου το παιδί πέτυχε στις εξετάσεις. Επί­σης στον προφορικό λόγο η χρήση του μεγαλύτερου ο οποίος βοηθάει σε πε­ριπτώσεις αμηχανίας. Στη μεγάλη-τους πλειοψηφία όμως τα δάνεια αυτά εί­ναι “δάνεια πολιτιστικά”, δάνεια μόδας.

Για τα περισσότερα απο τα παραδείγματα που παρουσιάζω έχω ανα­φορές στο αρχείο-μου.

  1. Παλιότερη περίοδος

Είναι γνωστό πως αλλαγές των γραμματικών κανόνων της νέας ελληνικής απο επίδραση της καθαρεύουσας δημιουργούνται κιόλας κατα το 19ο αι. Αυτό που δέν είναι ευρύτερα γνωστό είναι πως η καθαρεύουσα είναι σε με­γάλο βαθμό ‘καμουφλαρισμένα γαλλικά’, δηλαδή εξωτερικά αποτελεί μίμη­ση της ελληνιστικής κοινής, εσωτερικά αποτελεί σε μεγάλο βαθμό μίμηση των γαλλικών. Γι’ αυτό το λόγο, αττικιστές κατα το 19ο αι. κατηγορούσαν τα καθαρευουσιάνικα σάν “φραγκάττικα”, μομφή που ξεχάστηκε αργότερα. Καθώς η καθαρεύουσα προκάλεσε χαλάρωση του γλωσσικού αισθήμα­τος των μορφωμένων και συνακόλουθη χαλάρωση των γλωσσικών κανόνων του λόγιου ιδιώματος, και δεδομένου οτι το ιδίωμα αυτό και η καθαρεύου­σα σε μεγάλο βαθμό επικαλύπτονταν, η χαλάρωση επεκτάθηκε στο λόγιο ιδίωμα· κάτι που εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα.

Πρέπει να επισημανθεί, πως πλάι στη μεγάλη επίδραση των γαλλικών μέχρι τα μέσα του 20ού αι., παρουσιάζεται και μικρότερη επίδραση των αγγλικών. Σήμερα, βέβαια, η βασική επίδραση είναι η επίδραση των αγγλικών.

Ακολουθεί παρουσίαση των σημαντικότερων περιπτώσεων επίδρασης στη γραμματική δομή της νέας ελληνικής, με προσθήκη σε κάθε περίπτωση της αντίστοιχης παλιότερης έκφρασης που τείνει ν’ αντικατασταθεί, άν αυτό δέν έχει κιόλας συμβεί. Επίσης επισημαίνονται περιπτώσεις οπου η ξένη επί­δραση, βασικά απο τα γαλλικά, είχε ξεκινήσει πιο παλιά με την παραδο­σιακή καθαρεύουσα.

  1. Σύνταξη

[1] Ονοματικές αντί ρηματικές εκφράσεις

Συχνά με αφηρημένα ουσιαστικά. H προτίμηση ξεκινάει απ’ τα λατινικά. Κατορθώθηκε ο εμποδισμός της μεταδόσεως της νόσου των πτηνών· παλ.(ιότερο): Κατορθώθηκε να εμποδιστεί η μετάδοση της νόσου. Και η μορφολογία της πρότασης παραπέμπει στην παραδοσιακή καθαρεύουσα: της μεταδόσεως. Έπρεπε να κάνουμε τα παιδιά ευτυχισμένα. make them happy· παλ.: να τα κάνουμε να χαρούν.

[2] Σειρά όρων

α. Ουσιαστικό σε λειτουργία επιθετική

σπόρ ιστορίες, τζάζ μουσική- παλ.: ιστορίες σπόρ, μουσική τζάζ. το Oort σύννεφο· παλ.: το σύννεφο (του) Oort. Θα αρκεστούμε στις στούντιο ηχο­γραφήσεις του Παβαρότι.

οι που αναφορικές προτάσεις, φρενιτώδης γκαράζ γιορτή. η τρία αίθουσα (απόλυτο αριθμητικό, άν και δέ λέγεται στα αγγλικά).

β. Προτασιακό επίρρημα πρίν: θέση στο τέλος της πρότασης.

75 εκατομμύρια χρόνια πρίν ago.

Λίγο καιρό πρίν, αναλυτές ανησυχούσαν· παλ.: πρίν λίγο καιρό,…

γ. Σειρά όρων για δήλωση ευγένειας

κυρίες και κύριοι, γυναίκες και άντρες, η γυναίκα-μου κι εγώ, ο Γιάννης κι εγώ, ο φίλος-μου κι εγώ, ο σκύλος-μου κι εγώ·

παλ.: η αντίστροφη σειρά.

[3] Παράλειψη μέρους πρότασης με χρήση παρένθεσης

δέν έχει (ακόμα) γίνει· παλ.: δέν έχει γίνει ή ίσως δέν έχει γίνει ακόμα.

[4] Ευγενική ερώτηση

με συγχωρείτε, μπορείτε να μου πείτε…

(Μπορώ) να (σας) κάνω μιά ερώτηση; May I ask a question? προσθήκη του μήπως est-ce-que(;): Μήπως είναι ελεύθερη η θέση; Μή­πως έχετε φασολάκια;

[5] Τελικές προτάσεις αντί για συμπερασματικές (αποτελεσματικές), για ειδικές, για αναφορικές, η για σύνταξη κατα παράταξη (αντίθεση). to, for

α. Συμπερασματικές: ένα στρώμα πάγου πολύ εύθραστο για να περπατήσει κανείς επάνω-του· παλ.: τόσο που (έτσι που) δέν μπορεί…

Εγκαταλείπουν το πατρικό σπίτι για να βρεθούν μόνες σε ένα αστικό περιβάλλον (δίσημο)· παλ.: με αποτέλεσμα να., έτσι ώστε + οριστική.

Ένας τεράστιος σεισμός έσκισε το έδαφος και άφησε τα νερά των ποταμών να περάσουν για να ενωθούν με τα νερά της Προποντίδας. [O σεισμός δέν το έκανε επίτηδες!]

β. Ειδικές: Η αστυνομία τον θέλει να κυκλοφορεί με το ψευδώνυμο “Λάμπρος”· παλ.: η αστυνομία πιστεύει οτι (πως) + οριστική.

γ. Αναφορικές: Για ένα έθνος που τιμά τη δημοκρατία και την ελευθερία, οι ΗΠΑ έχουν μιά απεχθή συνήθεια να αγκαλιάζουν ξένους δικτάτορες. For a nation that honours democracy and liberty, the US has a disgusting habit of embracing foreign dictators.

Ένας πυρηνικός αντιδραστήρας κατασκευάστηκε απ’ τη Γαλλία στο Ιράκ, για να βομβαρδιστεί αργότερα απ’ το Ισραήλ. to be bombed later.· παλ.: που βομ­βαρδίστηκε.

δ. Παράταξη, αντίθεση: Ο Μέγας Πέτρος, σε μία μόλις γενιά, μεταμόρφωσε τη Ρω­σία σε μεγάλη δύναμη, γιανα την αφήσει χωρίς διάδοχο για το θρόνο. [Σάν να ήτανε πραγματικά αυτός ο σκοπός-του!]

Οι τιμές του πετρελαίου ήρθαν για να μείνουν.

[6] Υποθετικός λόγος για δήλωση παραλληλισμού

Άν, στην αναζήτηση απάντησης στο κοσμικό αίνιγμα, η θρησκευτική προσέγ­γιση προηγείται της φιλοσοφικής, ο μύθος προηγείται και των δύο· παλ.: η θρησκευτική σκέψη προηγείται της φιλοσοφικής, αλλά ο μύθος προηγείται… Άν η ευχέρεια χειρισμού κρατικών αξιωματούχων είναι η μέθοδος για να δημι­ουργεί δουλειές ο X, το Χρηματιστήριο είναι ο τρόπος να πραγματοποιεί τα κέρδη-του· παλ.: τόσο… όσο., και ίσως άλλοι τρόποι σύνταξης.

Για δήλωση επίτασης: Η κατάσταση είναι σημαντική, άν όχι κρίσιμη. if not…· παλ.: (και) μάλιστα…

[7] Παθητική φωνή: αύξηση στη χρήση-της

Παρακαλούνται οι κ.κ. επιβάτες… ils sont priéπαλ.: ενεργητική σύ­νταξη: Παρακαλούμε τους…

Παρακαλείται η δεσποινίς X να προσέλθει στο ταμείο του καταστήματος.

[8] Ρήμα μέσο διάμεσο

Τις δολοφονίες αφήνει να τις κάνουν ανώνυμοι εκτελεστές. lets.· παλ.: βά­ζει να… (αφήνει: θα δήλωνε πως επιτρέπει).

[9] Ρήμα είμαι και κατηγορούμενο

Ήταν εδώ που εμφανίστηκαν οι πρόγονοι των ελεφάντων (σκέτη προσθήκη, στην ξένη γλώσσα ίσως για έμφαση)· παλ.: Εδώ εμφανίστηκαν…

Δέν είναι τα μαλλιά-του που τον ενδιαφέρουν, αλλά…

[10] Προσωπική αντί απρόσωπη σύνταξη

δέ θέλεις να κάνεις…, δέ θέλω να.· παλ.: δέν πρέπει να…, δέ μ’ αρέσει να…

[11] Ρήμα: “παρελθοντικός” μέλλοντας

Και στη συνέχεια οι δυο άνδρες θα ζήσουν δύσκολες μέρες- παλ.: και οι δυο έζησαν.

Και αργότερα θα αποχωρήσουν οι οπαδοί της AEK. [Ρεπορτάζ λίγη ώρα μετά το μάτς, έτσι ώστε ο ακροατής δέν ξέρει άν αυτό συνέβη κιόλας.]

[12] Ρήμα: Παρακείμενος αντί για παρατατικό, αόριστο, η ενεστώτα

Το φαράγγι φιλοξενεί απολιθώματα πλασμάτων που έχουν ζήσει εδώ για πε­ρισσότερο απο δέκα χιλιάδες χρόνια (δίσημο)· have lived- παλ.: που ζουν…, δηλαδή υπάρχουν ακόμη· που ζούσαν, που έζησαν…, δηλαδή τώρα πιά έχουν εξαφανιστεί, δέ ζούν πιά.

όπως έχουν κάνει εδώ και χιλιάδες χρόνια· παλ.: όπως κάνουν…

[13] Ρήμα: Γερούνδιο: αύξηση της χρήσης αντί για ουσιαστικό στη γενική, και επέ­κταση στον παρακείμενο. Συχνό σε τίτλους κεφαλαίων

Εκπαιδεύοντας τη Ντόλη· παλ.: η εκπαίδευση της Ντόλης, μαθαίνοντας τον υπολογιστή· παλ. (θα ήτανε:) η εκμάθηση του υπολογιστή, χαρτογραφώντας τον πλανήτη.

έχοντας φτάσει having arrived· παλ.: αφού έφτασαν.

[14] Συμφωνία όρων

α. Πληθυντικός ευγένειας αντί για ενικό

τί κάνετε, κύριε X;

β. Αρσενικός τύπος στο θηλυκό σε ανώτερα επαγγέλματα

η ιατρός Κα X, η υπουργός – σύγκρ. λαϊκά: η γιατρέσα, η ασπρορουχού.

γ. Ενικός (‘κατα το νοούμενο’) αντί για πληθυντικό.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθεί να έχει επιφυλάξεις.

δ. ευχαριστώ σάν μόριο ευγένειας: στον ενικό αντί στον πληθυντικό.

[15] Ουσιαστικό: Γένος. Επανάληψη του θηλυκού για δήλωση πολιτικής ορθότητας
όλοι/όλες οι φοιτητές/τριες, δίνει στον/στην χρήστη/τρια τη δυνατότητα…

[16] Επίθετα: Συγκριτικός βαθμός

ο δεύτερος μεγαλύτερος the second largest· παλ.: ο δεύτερος σε μέγεθος.

[17] Αντωνυμίες

α. αυτός (και όσοι, ο ίδιος, X-τους, επανάληψη του ουσιαστικού, επί­θετο· δηλαδή σύμπτωση διαφόρων εκφράσεων.

Περιζήτητα είναι και τα νεοκλασικά σπίτια και ιδιαίτερα αυτά που διαθέτουν πη­γάδια.. those that· παλ.: και ιδιαίτερα όσα διαθέτουν…

αυτό το Πάσχα- παλ.: φέτος το Πάσχα, το φετεινό Πάσχα· αυτή την Πέμπτη· παλ.: την Πέμπτη.

Όλοι οι επιβάτες είχαν σκοτωθεί εκτός απο αυτόν και τον αδελφό του. except him· παλ.: εκτός απ’ τον ίδιο.

Δέν μπόρεσα να σώσω κανένα απο αυτά. (τα δύο μωρά) neither of them· παλ.: κανένα-τους.

β. εκείνος: O τέλεια διατηρημένος σκελετός, που έχει το μέγεθος εκείνου ενός ση­μερινού τρίχρονου παιδιού, ανακαλύφθηκε σε ένα σπήλαιο.

γ. ένας: όπως τα έργα ενός X, ενός Ψ…

δ. κάποιος αντί για: μερικοί, ένα: εδώ και κάποιες ημέρες some days ago. Μου δί­νετε κάποιο όνομα.; [Δηλαδή, το όνομα του συνομιλητή, δέν πρόκειται για αστυ­νομική ανάκριση.]

ε. το: δέν το μπορώ

στ. χρήση κτητικής αντωνυμίας για δήλωση σεβασμού

ζ. ο οποίος (φωνολογικά με δύο χασμωδίες) αντί για το αναφορικό μόριο που le quel, du quel. (Σύγκρ. και ιταλ. il quale, del quale αντί του παλ. chi, che, di cui.) Σήμερα και which, of which, whose.

το οποίον, βλάξ και ηλίθιος (σε ευθυμογράφημα του Ψαθά;).

H παραοικονομία, εξ ορισμού, είναι οι μη δηλούμενες οικονομικές δραστηριότητες, οι οποίες ενώ αποφέρουν εισόδημα σ’ αυτούς που τις ασκούν, το δημόσιο δεν ει­σπράττει τους αναλογούντες άμεσους και έμμεσους φόρους από τις δραστηριότητες αυτές. (Απο άρθρο πρώην υπουργού.) Οι ασυνταξίες οφείλονται στο οτι πρόκειται για δάνειο που δέν έχει ακόμη αφομοιωθεί πλήρως.

Επίσης αντί του (άτονου) αναφορικού επιρρήματος οπου:

στις δημοκρατίες της γνώμης στις οποίες κατοικούμε· παλ.: οπου κατοικούμε.

H παράλογη ορθογραφία της οξείας – τόσο στο πολυτονικό όσο και στο μονο­τονικό – δυσκολεύει στη γραφή τη χρήση του οπου, που συγχέεται με το αο­ριστολογικό όπου, λέξη πραγματικά τονισμένη.

[18] Άρθρα

α. Παράλειψη του οριστικού. Αύξηση της χρήσης του αόριστου. Τάση για εξαφάνι­ση της παλιότερης τριπλής διάκρισης: οριστικό/ αόριστο/άναρθρο. Αρχικά

Το διαστημικό κέντρο έχασε επικοινωνία με το διαστημικό λεωφορείο. lost contact.

Μαζικοί εμβολιασμοί σε Γαλλία και Ολλανδία.
η πρώτη Μάη (
σύγκρ. το σολωμικό: μέρα πρώτη του Μαγιού).

β. ένας: Χρήση χωρίς επεξηγηματική φράση. Ο X είναι ένας γιατρός· παλ.: είναι γιατρός· αλλιώς: είναι ένας καλός γιατρός, είναι ένας γιατρός που…

Ο θάνατος είναι ένα δώρο (τίτλος βιβλίου) Der Tod ist ein Geschenk.

γ. Παράλειψη δεύτερου άρθρου: ο 10ος και 11ος ιμάμης. Ακόμη και με αλλαγή γέ­νους: ενσωματώνουν το δυναμισμό και δύναμη.

δ. Πληθυντικός άρθρου με δύο ουσιαστικά: Οι Γρηγοριανός και Ερμογενειανός κώ­δικες είχαν στόχο…

[19] Επιρρήματα

α. το ίδιο (και πρόκληση δισημίας): Δύσκολο, αλλά θα το κάνω το ίδιο all the same. Ασκούν το ίδιο καταλυτική επίδραση· παλ.: όμως.

β. Ενίσχυση της χρήσης του ποτέ, που γίνεται σκέτο συμπλήρωμα του αρνητικού μορίου, ακόμη και για κάτι στιγμιαίο: Δέν το έχει κάνει ποτέ. He has never done it. Αλλά στην κοινή αγγλική δέ χρησιμοποιείται διπλή άρνηση.

Ο νεκρός οδηγός του δεν πρόλαβε ποτέ να πυροδοτήσει τα εκρηκτικά, με τα οποία το όχημα ήταν παγιδευμένο.

γ. μακράν (με μορφολογικό τύπο της παραδοσιακής καθαρεύουσας): για έμφαση, αντί του πολύ: Είχε μακράν μεγαλύτερη δύναμη. by far.

δ. πίσω: αντί για το πρόθημα ξανα-: Χρειαζόμαστε να φέρουμε τους λύκους πίσω (στο πρδ. και προσωπική αντί για απρόσωπη σύνταξη)· παλ.: να ξαναφέρουμε λύκους. (Εδώ μάλιστα χωρίς άρθρο.) [Δέν είχανε φύγει, και θα τους προσέλκυαν να επιστρέψουν, αλλά τους είχανε εξοντώσει και θα φέρνανε καινούριους.]

ε. μεταξύ: μεταξύ τους έγραψαν την πιό έντονη λογοτεχνία between them· παλ.: οι δυο τους.

στ. απλά (κατα το απλός): “Mεταγλώττιση” (μετάφραση) του απλώς της καθαρεύ­ουσας. Αρχικά simplement, τώρα και simply, just.· αντί για: μόνο, μονάχα, σκέτα: απλά το είπα.

[20] Προθέσεις

α. απο of, αντί για άναρθρη αιτιατική (ή στην καθαρ. γενική): κοπάδια απο πρό­βατα, τα ευρήματα απο τους X. H δυνατότητα χρήσης της πρόθεσης προϋπήρχε, τώρα ενισχύθηκε.

β. σε to, at: Η απαγωγή της ωραίας Ελένης στην Τροία [σάν να ήτανε κιόλας εκεί!] the abduction of Helena to Troy.

Οι αεροπορικές πτήσεις αυξάνονται σήμερα, σε ρυθμό 5% ετησίως. παλ. με ρυθμό.

Ενίσχυση της πρόθεσης με επίρρημα, χωρίς να υπάρχει ανάγκη πραγματολογικής διευκρίνισης: μουσική του Μάνου Xατζιδάκη πάνω σε στίχους του Νίκου Γκάτσου.

γ. κάτω απο: H νήσος Σέρτσι, στην Ιρλανδία, ξεφυτρωσε μέσα στη θάλασσα, κάτω απο την πίεση ενός ηφαιστείου· παλ.: απο (καθαρεύουσα: υπο).

δ. Παράλειψη του αντικείμενου της δεύτερης πρόθεσης και τοποθέτηση των δύο προθέσεων μαζί στη σειρά: απο και προς το X· παλ. με επανάληψη: απο το X και προς το X.
Θέλετε το ουζο-σας με ή χωρίς παγάκια;· παλ.: Θέλετε το ουζο-σας με παγάκια ή χωρίς; from and to X; with or without X?

Σ’ αυτή τη χρήση, η πρό­θεση αποκτά τόνο φράσης.

  1. Μορφολογία

5.1 Κλιτική μορφολογία

[21] Ακλισία ουσιαστικών

α. Γενική ακλισία

(1) Συμφωνόληκτα (και φωνολογική ανωμαλία): το βερμούτ, το μπετόν, το κα­σκόλ, ο σοφέρ, το γκαράζ, τα σπόρ, το σκόρ, τα ρεκόρ – σύγκρ. λαϊκά (με μορφοφωνολογική προσαρμογή): το βερμουτάκι, τα μπετά, ο σοφέρης, το γκαράζι.

(2) Φωνηεντόληκτα: τα μπιμπελό, τα μαντό, τα στιλό, τα πάσο, τα ταξί – σύγκρ. λαϊκά: τα στιλά, (με μεταπλασμό) ο στιλός, οι στιλοί, τα πάσα· τα πάσο των φοιτητών – τα πάσα των βουνών, τα ταξιά. Πρόσφατο: τα παλτό (παλ.: τα παλτά), η επιτροπή καζίνο ( = ;)· εξόρμηση Ελλήνων σε καζίνο ( =.

β. Οικογενειακό όνομα γυναίκας στη γενική (κιόλας του 19ου αι.)

της Κας Παπαδάκη, της Άννας Βίσση – σύγκρ. λαϊκό: της Κας Παπαδάκης, της Άννας Βίσσης.

γ. Ακλισία γενικής

Αρχικά σε ξένα κύρια ονόματα, κατόπιν επέκταση σε ελληνικά, τέλος και σε προ­σηγορικά.

το φεστιβάλ του Ρίο, ο πόλεμος της Τσετσενία, η συνθήκη της Λαχόρη, η έρημος της Σαχάρα, οι ακτές της Καλιφόρνια, ο θάνατος της Νταϊάνα, ο πρόεδρος του Μεξικό, της Σκάλας του Μιλάνο, της Σκάλα του Μιλάνο, η ορχήστρα της Φιλα­δέλφεια (περίπου ‘ξένο’), περιοδεία της Φιλαδέλφεια ορχήστρας – το επεισόδιο της Ίμια, των Ίμια (αργότερα, προφανώς για εθνικούς λόγους: των Ιμίων, αλλά όχι και κατα την υπουργό της Παιδείας το 2006: η νύχτα των Ίμια), το ζευγος Κώστα και Νατάσα Καραμανλή (αργότερα: Νατάσας, ίσως με εντολή άνωθεν), ο πρόεδρος της κοινότητας του Ρίο, στα διόδια του Ρίο, η γέννηση της Μαρία Κάλας, οδός Μαρία Κάλας στο Μέγαρο Μουσικής της Θεσσαλονίκης (αργότερα το άλλαξαν: Μαρίας), της Μάνια, της Λυδία, του βιολοντσέλο, του κονσέρτο (και όχι το παλιότερο κοντσέρτο , του πιάνο.

[22] Ακλισία ονομαστικής

ο Αλή Μπαμπά. Απο κινούμενα σχέδια αμερικάνικης παραγωγής (όχι, βέβαια, αραβικής ή τούρκικης!)· παλ.: ο Αλή Μπαμπάς (

[23] Αγγλικός πληθυντικός· σπανιότερα και ιταλικός

τα δημητριακά σε μπάρς, τα κλάμπς- παλ.: τα κλάμπ.

Παλιότερα: το τάνκς – τα τάνκς· σήμερα: το τάνκ – τα τάνκς.

τα 70ς the seventies· παλ. η δεκαετία του 70.

δύο ντιβερτιμέντι του Μπάχ, τα τίμπανι· παλ.: τα τύμπανα.

τα κοντσέρτι του Μότσαρτ- για την προφορά σύγκρ.: το κονσέρτο (= η συναυλία, απ’ τα αγγλ.).

[23] Ακλισία επιθέτων

το μπέζ, τα μπλέ, το καφέ – σύγκρ. λαϊκότερο: το καφετί.

5.2 Παραγωγική μορφολογία.

[24] Χαλαρά σύνθετα

Υπάρχει, όμως, ένα θέμα με τα συνθήματα-αίσχος, παρουσία του Γ. Βουλγα- ράκη στη Θεσσαλονίκη- κλίση: του συνθήματος-αίσχος, του συνθήματος-αίσχους, τα συνθηματα-αίσχος, τα συνθήματα-αίσχη;

[25] Επίθετο + ουσιαστικό (παλιότερα κάπως σπάνια) αντί για σύνθετο: καλά κρυμμένα απ’ τα δέντρα καλοκρυμμένα…

  1. Μορφοσύνταξη

[26] Δημιουργία νέων υποπεριπτώσεων στην κλίση των ονομάτων

Ακλισία της γενικής με χρήση άρθρου ή αριθμητικού, κλίση χωρίς άρθρο (προ­φανώς για σαφήνεια):

απο τη φιλολογία του πιάνο, τα κοντσέρτο του Μότσαρτ, δύο κοντσέρτο πιά­νο/πιάνου του Μότσαρτ, κοντσέρτο για δύο πιάνο, η Σκάλα του Μιλάνο, η βι­βλιοθήκη της Νάπολη(ι) – δήμαρχος Μιλάνου, βιβλιοθήκη Νάπολης, κουρδι­στής πιάνου/ων.

[27] Στίξη

Σχεδόν συστηματικά: Υποκείμενο ή αντικείμενο ανάμεσα σε δύο κόμματα: O πρωθυπουργός, Κώστας Σημίτης, επισκέφθηκε… Ασκώντας δηκτική κριτική προς τον ίδιο τον πρωθυπουργό, Κ. Καραμανλή, παραιτήθηκε…· στα αγγλι­κά χρειάζονται τα κόμματα, γιατι η έλλειψη διαφοροποίησης στο άρθρο και η έλλειψη καταλήξεων δέ διασαφηνίζει τις συντακτικές σχέσεις.

Σπανιότερα: Εισαγωγικά, ερωτηματικό, θαυμαστικό με κενό ύστερ’ απ’ την προηγούμενη λέξη.

  1. Ιστορία της έρευνας

Απο τα φαινόμενα που παρουσιάστηκαν εδώ, συνήθως πολύ λίγα επισημαίνονται, και μάλιστα με την εξήγηση πως πρόκειται για προϊόντα δανεισμού.

Ανάμεσα στις γενικές παρουσιάσεις της νεοελληνικής, στη Γραμματική του Τριανταφυλλίδη (1941, 177-8), αναφέρονται επικριτικά τα χαλαρά σύν­θετα, με την επισήμανση πως πρόκειται για ξενισμό. Στη Γραμματική δια­βάζουμε πως αυτό συμβαίνει “απο μερικούς τον τελευταίο καιρό”. Ώστε αναγόμαστε στη δεκαετία του ’30. O Mackridge αναφέρεται επιγραμματι­κά σε επίδραση στη δημιουργία γερούνδιου στον παρακείμενο, που το ονο­μάζει “μετοχή παρακειμένου”, και στην ακλισία ονομάτων (1985, 119, 161). O Τσοπανάκης (1994, 45-5, 770 κ.ε., 784 κ.ε.) παραθέτει κλιτά και άκλιτα δάνεια απ’ τα γαλλικά και τα αγγλικά.

Απο παρουσιάσεις επιμέρους γλωσσικών φαινομένων: Σε άρθρο του M. Σετάτου (1998) αναφέρονται γενικά οι περιπτώσεις ακλισίας στα νέα ελλη­νικά. Mεταπτυχιακές και διδακτορικές εργασίες υπο την επίβλεψη της Ά. Αναστασιάδη μελετούν τα χαλαρά σύνθετα. Σε βιβλίο του Γ. Χάρη (2003, 30, 331 κ.ε., 470-1), στηριγμένο σε επιφυλλίδες δημοσιευμένες στα Νέα, με λεπτή αίσθηση της γλώσσας, αναφέρονται επικριτικά η ακλισία της γενικής, ο πληθυντικός κατα τα αγγλικά, και ο πληθυντικός κατα τα ιταλικά, με την επισήμανση πως πρόκειται για ξένη επίδραση. Σε υπο εκτύπωση άρθρο της Κακριδή-Φεράρι μελετάται ειδικά η ακλισία της γενικής, με την επισήμαν­ση πως πρόκειται για δάνειο.

Αντιμετώπιση των δανείων σε αντιπαράθεση προς τα παλιότερα.

Πολλά απ’ τα παραπάνω “λαϊκά” καταδικάζονται σάν δείγμα “αμορφωσιάς”, ή αλλιώς “μαλλιαρισμού”.

Σε συλλογική γλωσσολογική έκδοση είχε δοθεί εντολή στο διορθωτή ν’ αλλάξει όλα τα κτλ. σε κλπ. H φράση και τα λοιπά (κτλ.) είναι παρμένη απ’ την ελληνιστική κοινή, η φράση και λοιπά (κ.λπ.), χωρίς άρθρο, είναι μετάφρα­ση απ’ τα γαλλικά – έστω άν κι αυτή ανάγεται τελικά στην ελληνιστική κοινή.

H χρήση του που χαρακτηρίστηκε ειρωνικά: πουπουϊσμός.

Σε σχολεία, καθηγητές επιμένουν να χρησιμοποιούν οι μαθητές την αντω­νυμία ο οποίος αντί του “αμόρφωτου” που.

Κυκλοφορούν βιβλία με οδηγίες προς τους δημοσιογράφους (π.χ. Τζαννετάκος) με εντολές να μήν κλίνονται τα “ξένα” (=;).

Στο Καζίνο της Θεσσαλονίκης έχει δοθεί η εντολή στο προσωπικό να μήν κλίνει τη λέξη καζίνο.

Γιατι είναι αποϊύτως δεδομένο, οτι όλοι αρέσκονται να θέτουν μεγαλεπηβολους στόχους, αλλά την ώρα της αλήθειας, την ώρα της πράξης και της θυ­σίας γιανα φτάσουμε σε αυτούς, οι περισσότεροι “λακίζουν». O σημδ. (την ώρα της αλήθειας) είναι τυπωμένος κανονικά, ενώ η λαϊκή λέξη (λακίζουν) είναι σε εισαγωγικά. Παρόμοια και παλιά με την παραδοσιακή καθαρεύου­σα, όταν παραθέτονταν λέξεις της δημοτικής.

  1. Συμπέρασμα

Μιά γλώσσα υποχωρεί, όταν χώροι “υψηλής χρήσης”, όπως πανεπιστημιακή διδασκαλία, ή συγγραφή διδακτορικών διατριβών, παραχωρούνται σε άλλη πιο “ισχυρή” γλώσσα, κάτι που συμβαίνει με την ελληνική. (Για παράδειγμα, Χριστίδης 2004, 217.) Βέβαια, υποχωρεί μιά γλώσσα και με την εξαφάνιση των ομιλητών-της: ινδιάνικα στην Αμερική, ελληνικά στη Μικρά Ασία. Άλλος σημαντικός παράγοντας υποχώρησης είναι η ισχυρή ξένη επίδραση στο σύ­στημα και στη μορφή της γλώσσας, όπως αυτή που παρουσιάστηκε εδώ.

Ένας χαρακτηρισμός οποιασδήποτε καθαρεύουσας μπορεί να είναι ο ακό­λουθος: Καθαρεύουσα είναι η συστηματική αλλαγή των γλωσσικών κανόνων και του λεξιλογίου με βάση πραγματικά ή υποθετικά ξένα πρότυπα για δή­λωση γλωσσικής και κοινωνικής ανωτερότητας. Αυτό ισχύει τόσο για την παραδοσιακή καθαρεύουσα όσο και για τη σημερινή νεοκαθαρεύουσα· όπως άλλωστε και σε αντίστοιχες περιπτώσεις διγλωσσίας σε άλλες χώρες και άλ­λες εποχές.

Παλιότερα, η καθαρεύουσα και το ιδίωμα των μορφωμένων επικαλύ­πτονταν σε μεγάλο βαθμό. H παραδοσιακή καθαρεύουσα στηριζόταν ενμέρει στα γαλλικά. Όμως η γλώσσα αυτή ήτανε γνωστή σε λίγους, ενώ η κα­θαρεύουσα και το ιδίωμα των μορφωμένων επίσης περιορίζονταν σε μικρό αριθμό ομιλητών, έτσι ώστε η ευρύτερη γλώσσα, παρόλο που φυσικά εξε­λισσόταν, παρέμενε αυτόνομη και δέν πλησίαζε πολύ προς τα γαλλικά.

Σήμερα η νεοκαθαρεύουσα μιμείται πραγματικά ή υποθετικά πρότυπα της αγγλικής, επηρεάζοντας και το λόγιο ιδίωμα. Τούτο, λόγω της διάδο­σης της παιδείας, γίνεται ευρύτερα γνωστό, ενώ και γενικότερα η πλειονό­τητα των νέων μαθαίνει αγγλικά, έτσι ώστε η εξέλιξη αυτή ενισχύεται και απο μή λόγιο δανεισμό. Το αποτέλεσμα είναι οτι ολόκληρη η νέα ελληνική εξαγγλίζεται.

Βιβλιογραφία

Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Ά. 1994. Νεολογικός δανεισμός της νεοελληνικής, Θεσσα­λονίκη, Α.Π.Θ.

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής. (Οι ετυμολογίες απο τον Ε. Πετρούνια). 1998. Θεσ­σαλονίκη, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών.

Mackridge, Ρ. 1985. The Modern Greek Language. Οξφόρδη, Oxford University Press.

Πολίτης, Π. (επιμ.). Υπό έκδ. Ο λόγος της μαζικής επικοινωνίας: το ελληνικό παρά­δειγμα. Θεσσαλονίκη, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών.

Σετάτος, Μ. 1998. “H ακλισία στην κοινή νεοελληνική”, στο Proceedings of the 12th International Symposium of Theoretical and Applied Linguistics. Θεσσαλονίκη, 1ος τόμ., 140-4.

Τζαννετάκος, Γ. (χ.χ.: δεκαετία του ’90). Λόγος ελληνικός στη δημοσιογραφία. Αθή­να, Λύχνος.

Τριανταφυλλίδης, Μ. κ.ά. 1941. Νεοελληνική γραμματική (της δημοτικής). Αθήνα, Οργανισμός Εκδόσεως Σχολικών Βιβλίων.

Τσοπανάκης, Α. 1994. Νεοελληνική γραμματική. Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας.

Χάρης, Γ. 2003. H γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη. Αθήνα, Πόλις.

Χριστίδης, Α.-Φ. 2004. “Χρήσεις της γλώσσας: οι όροι μιάς συζήτησης”, στο Χρήσεις της γλώσσας. Επιστημονικό συμπόσιο. Αθήνα, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού, 209-24.

Λέξεις-κλειδιά: ιστορία της νέας ελληνικής, γλωσσική αλλαγή, γραμματικός δανεισμός, αγγλική επίδραση.

alt
Διαφημίσεις (Ανεξάρτητο Δίκτυο)
Όλα τα μεταπτυχιακά σε ένα site !